Người vận chuyển vũ khí giữa lòng địch

Chiếc ô-tô màu trắng từng xuất hiện trên những con đường Sài Gòn với hình ảnh của một nhà thầu bình thường. Nhưng ít ai biết rằng, trên chính chiếc xe ấy, những tài liệu quan trọng đã được đưa ra ngoài và vũ khí được vận chuyển đến những căn hầm bí mật. Người cầm lái là Trần Văn Lai, một chiến sĩ biệt động hoạt động ngay giữa lòng địch.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, ông mang bí danh Năm U.Som, tự Mai Hồng Quế và là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Ông được giao nhiệm vụ thâm nhập vào nội thành Sài Gòn, hoạt động tại những khu vực có ý nghĩa quan trọng về quân sự và chính trị. Công việc của ông gồm thu thập tin tức, tài liệu, trinh sát mục tiêu và xây dựng cơ sở cách mạng.

Để bảo đảm an toàn, ông phải tạo dựng một thân phận hợp pháp. Theo yêu cầu của tổ chức, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa.

Dưới tên Mai Hồng Quế, ông đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập. Đồng thời, ông được bố trí vào làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ.

Từ vị trí này, ông thu thập được nhiều thông tin và tài liệu quan trọng. Đáng chú ý nhất là bản đồ hệ thống cống ngầm của Sài Gòn. Đây là tài liệu có giá trị lớn đối với lực lượng cách mạng.

Trần Văn Lai không thể mang nguyên bản đồ ra ngoài. Ông cắt bản đồ thành nhiều mảnh, đánh số thứ tự và ngụy trang dưới đệm xe cùng bánh xe sơ cua. Chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng, biển số EL-6899, trở thành phương tiện để ông vận chuyển tài liệu.

Ngày nay, chiếc xe ấy được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình, trở thành một kỷ vật gắn với hoạt động của người chiến sĩ biệt động.

Nhưng những chuyến xe của Trần Văn Lai không chỉ chở tài liệu.

Từ năm 1962, ông bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Ông tự đào hầm dưới những căn nhà này để làm nơi trú ém và cất giấu vũ khí.

Hàng chục tấn đất đá được ông âm thầm đưa ra ngoài. Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về hầm. Hơn 2,5 tấn vũ khí được cất giấu an toàn, chuẩn bị phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Các kho vũ khí này phục vụ lực lượng biệt động tiến công những mục tiêu quan trọng như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, Trần Văn Lai tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, cơ sở của biệt động dần bị phát hiện. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt ông và treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ Mai Hồng Quế. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu.

Ông được lệnh lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Chiếc xe ngày nay nằm yên trong bảo tàng, không còn lăn bánh trên những con đường Sài Gòn. Nhưng câu chuyện phía sau nó vẫn nhắc nhớ về một thời mà mỗi chuyến đi đều có thể là một nhiệm vụ sinh tử. Người lái xe năm xưa đã dùng chính vỏ bọc đời thường để góp phần phục vụ những nhiệm vụ đặc biệt của cách mạng.