Người vẽ lá cờ đỏ sao vàng và câu thơ dự cảm "sáng tương lai"

Từ thầy giáo đến nhà hoạt động cách mạng

Nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến sinh năm 1901 tại làng Lũng Xuyên, tổng Yên Khê, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam cũ, nay thuộc phường Đồng Văn, tỉnh Ninh Bình. Trước khi dấn thân vào con đường cách mạng, ông là một thầy giáo, được người dân gọi thân thương là “thầy giáo Hoài”.

Không chỉ đứng lớp, ông còn mở trường dạy học trong vùng, tìm cách truyền bá những tư tưởng tiến bộ đến học trò và thanh niên quê nhà.

Năm 1927, ông cùng Trần Tử Yến và Vũ Hưng thành lập Chi hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đầu tiên ở Hà Nam tại Lũng Xuyên. Cuối năm 1929, ông làm Bí thư Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng đầu tiên của huyện Duy Tiên.

Theo Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Nam (cũ) giai đoạn 1927-1975, tháng 9/1930, ông tham gia Ban Tỉnh ủy lâm thời Hà Nam. Tại quê nhà, gia đình ông còn là nơi đặt cơ sở in tờ Dân cày của Đảng bộ Hà Nam. Tháng 1/1931, Hội nghị đại biểu Đảng bộ Hà Nam họp tại Lũng Xuyên quyết định ra báo Đỏ, ông được giao phụ trách tuyên truyền, huấn luyện.

Tháng 5/1931, nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến bị thực dân Pháp bắt, lần lượt giam tại Nam Định, Hỏa Lò, Sơn La rồi đày ra Côn Đảo. Tháng 4/1935, ông vượt ngục trở về đất liền, tiếp tục hoạt động tại Nam Bộ, tham gia Thành ủy Sài Gòn - Gia Định và Xứ ủy Nam Kỳ, phụ trách tuyên truyền, in ấn tài liệu và làm báo.

Năm 1940, khi phong trào cách mạng ở Nam Kỳ chuẩn bị khởi nghĩa, nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến là Xứ ủy viên Xứ ủy Nam Kỳ. Theo Lịch sử Đảng bộ Yên Bắc, giai đoạn 1927-2010, ông được giao cùng các thành viên Xứ ủy tham gia chỉ đạo, tổ chức thiết kế, vẽ cờ hiệu phục vụ các cuộc đấu tranh.

Ông góp phần phác thảo mẫu cờ nền đỏ, ở giữa là ngôi sao vàng năm cánh. Trước khi Khởi nghĩa Nam Kỳ bùng nổ ngày 23/11/1940, lá cờ đỏ sao vàng năm cánh lần đầu được in trên trang nhật báo Tiến Lên, cùng bài thơ do chính nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến sáng tác, kêu gọi các tầng lớp nhân dân đoàn kết, đứng lên đấu tranh.

Tối 30/7/1940, nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến cùng bà Nguyễn Thị Minh Khai bị mật thám Pháp bắt và sau đó bị kết án tử hình.

“Cờ đỏ sao vàng sáng tương lai”

Ngày 28/8/1941, nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến cùng các ông Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Võ Văn Tần và bà Nguyễn Thị Minh Khai bị thực dân Pháp xử bắn tại trường bắn Hóc Môn, Gia Định. Trước lúc bước ra pháp trường, ông để lại bài thơ:

“Vĩnh biệt hôm nay có mấy lời

Nhắn cùng đồng chí khắp nơi nơi

Tinh thần để lại cho non nước

Thù hận ghi sâu giữa đất trời

Án chém Hà Nam đà rũ sạch

Khổ sai Côn Đảo đã qua rồi

Anh em đi trọn con đường nhé

Cờ đỏ sao vàng sáng tương lai”.

Bốn năm sau ngày nhà cách mạng Nguyễn Hữu Tiến hy sinh, Cách mạng Tháng Tám thành công. Ngày 16/8/1945, Đại hội Quốc dân Tân Trào quyết định lấy cờ đỏ sao vàng làm Quốc kỳ của nước Việt Nam độc lập.

Ngày 5/9/1945, Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 5-SL, ấn định Quốc kỳ là lá cờ nền đỏ, ở giữa có ngôi sao vàng năm cánh. Đến ngày 9/11/1946, Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiếp tục xác nhận cờ đỏ sao vàng là Quốc kỳ.

Tại quê hương Lũng Xuyên, câu chuyện về ông vẫn được gìn giữ trong Nhà tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến. Nơi đây lưu giữ nhiều hình ảnh, tư liệu về cuộc đời và hoạt động cách mạng của ông, trong đó có bức tranh của cố nhạc sĩ Văn Cao khắc họa hình ảnh Nguyễn Hữu Tiến đang phác thảo lá cờ đỏ sao vàng. Ngôi nhà của gia đình liệt sĩ từng là cơ sở in thạch và phát hành hai tờ Dân cày và Đỏ của Đảng bộ tỉnh Hà Nam.

Sau khi bà Nguyễn Thị Su, con gái liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến, qua đời năm 2015, bà Nguyễn Thị Hãnh (SN 1954), cháu dâu liệt sĩ, cùng các thành viên trong gia đình tiếp tục chăm lo hương khói, sưu tầm thêm tài liệu, bài viết, hồi ký về ông.

Theo bà Hãnh, khi bà về làm dâu, mẹ chồng bà kể rằng ông Tiến đi hoạt động cách mạng từ khi bà Su còn nhỏ nên gần như không có ký ức về cha. Những hiểu biết của bà Su về người cha phần lớn được tìm hiểu qua các tư liệu lịch sử. Vì vậy, gia đình càng trân trọng việc gìn giữ những tài liệu còn lại và kể lại câu chuyện về ông cho các thế hệ sau.

“Gia đình luôn nhắc nhở con cháu phát huy truyền thống của quê hương, tích cực học tập, rèn luyện, làm việc để góp sức xây dựng quê hương”, bà Hãnh chia sẻ.

Lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội phường Đồng Văn cho biết, để tưởng nhớ liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến, năm 1993, tỉnh Hà Nam, huyện Duy Tiên cũ đã xây dựng Nhà tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến. Trong năm 2026, địa phương tiếp tục bố trí kinh phí sửa chữa, chỉnh trang Nhà tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến, bảo tồn tư liệu và không gian tưởng niệm về ông.

Tên tuổi liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến cũng được lưu giữ trong đời sống giáo dục quê hương. Trên địa bàn thị xã Duy Tiên cũ có 3 ngôi trường mang tên Nguyễn Hữu Tiến, để tên ông tiếp tục được nhắc đến với những thế hệ học sinh hôm nay.

Hơn 80 năm sau ngày hy sinh, người dân Lũng Xuyên vẫn nhớ liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiến bằng cái tên “thầy giáo Hoài”. Ông không kịp nhìn thấy lá cờ đỏ sao vàng trở thành Quốc kỳ, nhưng câu thơ “Cờ đỏ sao vàng sáng tương lai” ông để lại trước giờ hy sinh đã trở thành hiện thực, nối cuộc đời người chiến sĩ với lá cờ đã đi cùng lịch sử dân tộc.