Người về từ Nam Thạch Hãn
Họ là “nam thanh, nữ tú” tuổi đời mười tám, đôi mươi xung phong lên đường xây dựng đất nước sau ngày thống nhất non sông. Những thanh niên xung phong (TNXP) xây dựng đại công trình thuỷ lợi Nam Thạch Hãn (Quảng Trị) mong muốn có được sự ghi nhận tương xứng.
“Ðầm đất, cất đập”
Sâu trong một con hẻm nhỏ của phường Đồng Thuận (Quảng Trị), ngồi dưới hiên nhà um tùm cây trái, ông Bùi Công Thoẹ (SN 1947), nguyên Bí thư Đảng uỷ, Tư lệnh Binh đoàn TNXP Kiến Giang, khi hào hứng, khi trầm mặc nhớ lại những ngày tháng chỉ huy hàng nghìn TNXP đào núi, lấp sông trên đại công trường thủy lợi Nam Thạch Hãn.
Lực lượng lao động là nam - nữ mười tám, đôi mươi, tổ chức theo hình thức bán quân sự. Mỗi huyện tổ chức thành một binh đoàn, sau này đổi thành sư đoàn. Đơn cử, như Binh đoàn Kiến Giang của ông Thoẹ có khi lên đến hơn 2.500 người.
“Binh đoàn Kiến Giang được phân công làm tuyến kênh chính tại đồi Tích Tường. Chúng tôi có nhiệm vụ đào xuyên quả đồi tạo nên con kênh sâu 15m, đáy kênh rộng 12m và mặt kênh rộng 22m. Khối lượng công việc lớn như vậy, nhưng thời điểm đó chỉ làm thủ công, sức người là chủ yếu, với cuốc, xẻng, xà beng, xe rùa, gồng gánh...
Công trường chúng tôi làm nguyên là trận địa pháo của quân Việt Nam cộng hoà, nên bom, mìn sót lại dày đặc, bất cẩn là mất chân, mất tay, thậm chí mất mạng như chơi” - Ông Thoẹ nhớ lại.
Theo ông Thoẹ, lao động trong điều kiện thiếu thốn đủ bề, cơm ăn không đủ no, bệnh tật bủa vây, nguy hiểm rình rập nhưng tinh thần trên công trường luôn khẩn trương, tươi vui, rộn rã… Tiếng còi cất lên, tiếng đầm nện xuống rền vang cả một vùng.
“Hiện trường bỗng chốc mang cái không khí của một sân khấu rộng rãi ngoài trời. Màu đất đỏ non tươi làm nền cho một đại vũ khúc mang tên công trình Đại thủy nông Nam sông Thạch Hãn” - bút ký “Tháng 3 trên công trường Nam Thạch Hãn” của nhạc sỹ Trịnh Công Sơn năm 1978.
Năm 1980 đại công trình thuỷ lợi Nam Thạch Hãn cơ bản hoàn thành, lực lượng TNXP rút dần, người lên đường nhập ngũ, người đi học, người trở lại công việc cũ, người về quê làm ruộng rồi lấy chồng, lấy vợ… Kết thúc nhiệm vụ xây dựng công trình thủy lợi Nam Thạch Hãn, Binh đoàn Kiến Giang có 3 liệt sỹ, 7 thương binh.
Ông Thoẹ nhớ lại: “Hôm đó là một ngày đầu tháng 8/ 1978. Tôi đang ngồi ở lán chỉ huy thì nghe một tiếng nổ vang trời, rồi liên tiếp những tiếng nổ chát chúa tiếp theo. Tôi chỉ kịp lao mình xuống giao thông hào gần đó, định thần lại mới biết, kho bom, đạn anh em công binh rà phá được, mang về tận dụng làm mìn phá đá đang phát nổ. Vụ nổ làm 3 người hi sinh và nhiều người bị thương”.
