Người viết “Lịch sử nước ta”

Những ngày sống và làm việc tại Pác Bó, Cao Bằng, Nguyễn Ái Quốc luôn trăn trở về một việc: làm thế nào để nhân dân hiểu được lịch sử dân tộc, hiểu vì sao đất nước mất độc lập và từ đó cùng nhau đứng lên cứu nước.

Người nhận thấy rằng muốn vận động quần chúng tham gia cách mạng thì không chỉ cần nói về những vấn đề trước mắt, mà còn phải khơi dậy trong mỗi người dân niềm tự hào về truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông.

Chính trong hoàn cảnh ấy, năm 1942, Nguyễn Ái Quốc đã viết tác phẩm “Lịch sử nước ta”.

Đây là một cuốn lịch sử được viết bằng hình thức thơ lục bát, với lời văn ngắn gọn, dễ nhớ, dễ đọc, phù hợp với đông đảo quần chúng nhân dân lúc bấy giờ, nhất là những người chưa có điều kiện học tập nhiều.

Mở đầu tác phẩm, Người nhắc đến nguồn gốc lâu đời của dân tộc và những trang sử vẻ vang của cha ông. Từ các thời kỳ dựng nước, giữ nước đến những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, những nhân vật lịch sử tiêu biểu lần lượt được nhắc đến.

Người đặc biệt đề cao truyền thống đoàn kết và lòng yêu nước của dân tộc. Qua những câu chuyện về Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung..., người đọc có thể thấy rằng dân tộc Việt Nam dù nhỏ bé nhưng luôn có ý chí kiên cường chống giặc ngoại xâm.

Không chỉ kể lại lịch sử, Nguyễn Ái Quốc còn muốn từ lịch sử rút ra bài học cho cuộc đấu tranh hiện tại. Người nhắc nhở nhân dân phải biết đoàn kết, phải có lòng yêu nước và phải cùng nhau đứng lên giành lại độc lập.

Đặc biệt, ở cuối tác phẩm, Người đưa ra lời kêu gọi hướng về tương lai. Lịch sử không chỉ để nhớ, mà còn để mỗi người hiểu trách nhiệm của mình đối với đất nước.

“Lịch sử nước ta” vì thế không đơn thuần là một cuốn sách kể chuyện lịch sử. Đó còn là một tài liệu tuyên truyền, giáo dục lòng yêu nước và vận động nhân dân tham gia cách mạng.

Trong hoàn cảnh đất nước đang chịu ách thống trị của thực dân, việc viết một cuốn lịch sử ngắn gọn, dễ hiểu để đến với đông đảo nhân dân có ý nghĩa đặc biệt. Nguyễn Ái Quốc đã lựa chọn cách kể gần gũi, dùng những câu thơ dễ thuộc để lịch sử có thể đến với cả những người dân ở những bản làng xa xôi.

Có thể hình dung, giữa núi rừng Pác Bó, Người vừa lãnh đạo phong trào cách mạng, vừa nghiên cứu, viết tài liệu và tìm cách truyền đạt những tư tưởng lớn bằng những lời lẽ giản dị nhất.

“Lịch sử nước ta” chính là một trong những tác phẩm thể hiện rõ cách làm đó.

Qua những trang thơ lịch sử, Nguyễn Ái Quốc muốn nhắn gửi một điều sâu sắc: dân tộc Việt Nam có một truyền thống đấu tranh lâu đời, và thế hệ hôm nay phải tiếp nối truyền thống ấy để giành lại độc lập cho Tổ quốc.

Tác phẩm góp phần quan trọng vào công tác tuyên truyền, giáo dục quần chúng trong những năm chuẩn bị cho Cách mạng Tháng Tám. Những câu thơ ngắn gọn về lịch sử đã trở thành một phương tiện để khơi dậy lòng yêu nước, củng cố niềm tin và tập hợp nhân dân dưới ngọn cờ cách mạng.

Vì vậy, khi nhắc đến những năm tháng hoạt động của Bác Hồ ở Pác Bó, bên cạnh núi Các Mác, suối Lênin, hang Pác Bó và bàn đá chông chênh, người ta còn nhớ đến hình ảnh Nguyễn Ái Quốc miệt mài viết những tài liệu cách mạng, trong đó có “Lịch sử nước ta” – một tác phẩm dùng lịch sử dân tộc để thức tỉnh lòng yêu nước và cổ vũ nhân dân đứng lên cứu nước.