Người viết nên những mùa Điện Biên

Có những người bước vào chiến tranh với một khẩu súng trên tay.

Có những người bước vào chiến tranh với một bộ quân phục.

Cũng có những người bước vào chiến tranh từ một lớp học nhỏ, từ những trang sách, từ nỗi đau của một đất nước mất tự do.

Võ Nguyên Giáp là một người như thế.

Trước khi trở thành vị tướng được cả thế giới biết đến, ông từng là một người thầy giáo dạy lịch sử.

Có lẽ chính vì từng đứng trước những trang sách về những triều đại đã đi qua, ông hiểu hơn ai hết rằng lịch sử không phải chỉ là những cái tên nằm yên trên giấy. Lịch sử được làm nên bởi những con người biết đứng dậy vào đúng lúc đất nước cần họ.

Và rồi, chính ông đã trở thành một phần của lịch sử ấy.

Võ Nguyên Giáp sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911 tại Lộc Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bình.

Tuổi trẻ của ông lớn lên trong một đất nước chưa có độc lập.

Những bài học lịch sử về Bạch Đằng, về Chi Lăng, về những cuộc chiến giữ nước của cha ông không chỉ nằm trong sách vở. Chúng hòa vào thực tại của một dân tộc đang sống dưới ách thuộc địa.

Ông tham gia hoạt động cách mạng từ khi còn trẻ, từng bị bắt giam, từng chứng kiến những người đồng chí của mình hy sinh.

Những năm tháng ấy dạy ông một điều mà không trường lớp nào có thể dạy:

Muốn giành lại tự do, người ta phải trả giá.

Năm 1944, theo sự phân công của lãnh tụ Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.

Chỉ có 34 chiến sĩ.

Trang bị còn thiếu thốn.

Con người cũng ít ỏi.

Nhưng từ một đội quân nhỏ bé ấy, một lực lượng quân sự cách mạng dần được xây dựng.

Có lẽ chẳng ai vào ngày đầu tiên ấy có thể biết rằng những bước chân của 34 con người sẽ dẫn tới những trận đánh làm rung chuyển lịch sử thế giới.

Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công.

Một đất nước mới được khai sinh.

Nhưng hòa bình chưa kịp bén rễ thì chiến tranh lại trở về.

Ngày 19 tháng 12 năm 1946, cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp bắt đầu.

Những thành phố chìm trong khói lửa.

Những người dân bình thường trở thành chiến sĩ.

Những con đường làng trở thành đường hành quân.

Những cánh rừng trở thành nơi trú quân.

Và trong cuộc chiến kéo dài suốt chín năm ấy, Võ Nguyên Giáp dần trở thành một trong những người chỉ huy quan trọng nhất của quân đội Việt Nam.

Nhưng phía sau những bản đồ, những mũi tên và những con số của chiến tranh luôn là những con người bằng xương bằng thịt.

Đó là những người lính rời quê hương khi tuổi đời còn rất trẻ.

Là người mẹ tiễn con ra trận.

Là người vợ ngồi bên ngọn đèn chờ một lá thư.

Là những người dân gùi từng hạt gạo, đẩy từng chiếc xe, mang từng viên đạn vượt qua núi rừng.

Một cuộc chiến không bao giờ chỉ được chiến thắng bởi những vị tướng.

Nó được làm nên bởi hàng triệu con người vô danh.

Và người chỉ huy phải hiểu điều đó.

Năm 1953, chiến tranh bước vào một bước ngoặt quyết định.

Pháp xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, tin rằng nơi đây sẽ trở thành một pháo đài không thể bị đánh bại.

Những ngọn đồi phía Tây Bắc trở thành nơi hai đạo quân chuẩn bị bước vào trận chiến lớn nhất của cuộc kháng chiến.

Quân Pháp có pháo binh, máy bay, công sự kiên cố.

Quân đội Việt Nam thiếu thốn mọi thứ.

Nhưng có một thứ mà họ có rất nhiều:

niềm tin rằng mình đang chiến đấu trên chính mảnh đất của mình.

Hàng vạn dân công vượt núi.

Những chiếc xe đạp thồ chở lương thực.

Những con đường được mở giữa rừng.

Những khẩu pháo được kéo bằng sức người lên những ngọn núi tưởng như không thể vượt qua.

Có những điều nghe tưởng phi lý.

Nhưng chiến tranh đôi khi được quyết định bởi những con người dám làm những điều tưởng như không thể.

Võ Nguyên Giáp đứng trước một quyết định lớn.

Kế hoạch ban đầu là đánh nhanh, thắng nhanh.

Nhưng sau khi cân nhắc tình hình, ông quyết định thay đổi phương châm.

Từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Đó là một quyết định không dễ dàng.

Nó đồng nghĩa với việc phải chờ đợi.

Phải chuẩn bị lâu hơn.

Phải chịu đựng lâu hơn.

Và có nghĩa là những người lính của ông sẽ phải tiếp tục sống dưới bom đạn thêm nhiều ngày nữa.

Nhưng đôi khi, bản lĩnh của một người cầm quân không nằm ở việc dám tiến lên.

Mà nằm ở việc dám dừng lại khi biết rằng tiến lên lúc ấy có thể phải trả giá bằng quá nhiều sinh mạng.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, trận Điện Biên Phủ bắt đầu.

Pháo binh Việt Nam bất ngờ nã đạn xuống các cứ điểm của quân Pháp.

Những ngọn đồi rung chuyển.

Bầu trời Tây Bắc đặc quánh khói lửa.

Trận chiến kéo dài suốt 56 ngày đêm.

Năm mươi sáu ngày của pháo kích.

Năm mươi sáu ngày của những cuộc tấn công và phản công.

Năm mươi sáu ngày mà mỗi mét đất giành được đều phải đổi bằng mồ hôi, máu và sinh mạng.

Những người lính đào hào từng mét một.

Họ bò dưới bom đạn.

Họ sống trong bùn đất.

Có người bước vào chiến trường với cả một tuổi xuân.

Rồi nằm lại nơi ấy mãi mãi.

Điện Biên Phủ không chỉ là một trận đánh.

Nó là nơi mà sức mạnh của một dân tộc nghèo nhưng quyết tâm giành độc lập đã đối đầu với một cường quốc thuộc địa.

Và cuối cùng, ngày 7 tháng 5 năm 1954, cứ điểm Điện Biên Phủ thất thủ.

Lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm chỉ huy của tướng De Castries.

Một cánh cửa lịch sử đã mở ra.

Chiến thắng ấy góp phần dẫn tới Hiệp định Genève năm 1954, chấm dứt chiến tranh ở Đông Dương.

Cái tên Điện Biên Phủ từ đó bước ra khỏi dãy núi Tây Bắc để đi vào lịch sử thế giới.

Còn người chỉ huy chiến dịch năm nào trở thành biểu tượng của nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Nhưng có lẽ, nếu được hỏi về chiến thắng, ông sẽ không chỉ nhớ đến bản đồ và những con số.

Ông sẽ nhớ đến những người đã không trở về.

Chiến tranh chưa kết thúc ở đó.

Đất nước tiếp tục bước vào một cuộc chiến kéo dài hơn hai mươi năm.

Võ Nguyên Giáp tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong quân đội và nhà nước, tiếp tục cùng đồng đội đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của thế kỷ XX.

Những trận đánh mới nối tiếp những trận đánh cũ.

Những thế hệ chiến sĩ mới lớn lên.

Những người lính ngày hôm qua có thể đã trở thành những người cha, trong khi con trai họ lại tiếp tục khoác ba lô ra trận.

Lịch sử dường như lặp lại.

Nhưng điều không thay đổi là ước vọng hòa bình.

Cuối cùng, mùa xuân năm 1975 đến.

Đất nước thống nhất.

Những đoàn quân tiến về Sài Gòn.

Những lá cờ tung bay.

Những con người ôm lấy nhau giữa ngày mà họ đã chờ đợi quá lâu.

Giấc mơ về một Việt Nam thống nhất cuối cùng cũng thành hiện thực.

Nhưng với những người đã đi qua chiến tranh, chiến thắng chưa bao giờ chỉ là tiếng reo vui.

Bởi họ biết dưới mỗi bước chân của hòa bình là biết bao người đã nằm lại.

Võ Nguyên Giáp sống thêm gần bốn mươi năm sau ngày đất nước thống nhất.

Ông qua đời ngày 4 tháng 10 năm 2013, hưởng thọ 102 tuổi.

Một thế kỷ của một đời người.

Nhưng trong một thế kỷ ấy có gần như cả một thế kỷ biến động của dân tộc.

Từ một cậu bé Quảng Bình.

Một người thầy giáo.

Một người thanh niên yêu nước.

Một cán bộ cách mạng.

Một người thành lập đội quân chỉ có 34 chiến sĩ.

Đến vị Đại tướng chỉ huy những chiến dịch làm thay đổi lịch sử.

Con đường ấy dài đến mức đôi khi ta quên mất rằng ở phía cuối mọi danh hiệu, ông vẫn chỉ là một con người.

Một con người từng mất đi người thân.

Từng chứng kiến đồng đội hy sinh.

Từng đứng trước những quyết định mà chỉ một sai lầm cũng có thể khiến hàng nghìn người không còn cơ hội trở về.

Có lẽ bởi vậy, điều đẹp nhất khi nhớ về ông không chỉ là hình ảnh một vị tướng.

Mà là hình ảnh một con người hiểu rằng phía sau mỗi mũi tên trên bản đồ là một sinh mạng.

Phía sau mỗi trận thắng là một nghĩa trang.

Phía sau hai chữ chiến thắng luôn có những người đã trả giá bằng cả tuổi trẻ.

Ngày nay, Điện Biên vẫn còn đó.

Những ngọn đồi vẫn xanh.

Những cánh đồng vẫn trải dài dưới trời Tây Bắc.

Những chiến hào năm xưa giờ đã phủ màu thời gian.

Thế nhưng nếu đứng thật lâu giữa một khoảng trời yên tĩnh, có lẽ người ta vẫn có thể hình dung về những năm tháng ấy.

Những đoàn dân công đi trong đêm.

Những chiếc xe đạp chở đầy lương thực.

Những người lính trẻ nằm sát bên nhau trong chiến hào.

Và ở đâu đó giữa những tiếng pháo đã im, có một người chỉ huy đang cúi xuống tấm bản đồ, lặng lẽ cân nhắc từng quyết định.

Ông không viết nên Điện Biên bằng mực.

Ông viết nó bằng những tháng ngày của chiến tranh.

Nhưng những người thực sự làm nên chiến thắng không chỉ có một vị tướng.

Đó là cả một dân tộc.

Một dân tộc đã kéo pháo qua núi.

Đã đào hào qua đất.

Đã mang từng hạt gạo đến chiến trường.

Đã tiễn người thân ra trận dù biết có thể chẳng bao giờ gặp lại.

Và đã dùng những gì mình có để giành lấy những gì mình không thể đánh mất:

quyền được sống trong một đất nước tự do.

Bởi vậy, khi nhắc đến Võ Nguyên Giáp, có lẽ không nên chỉ nhớ đến một vị tướng tài.

Hãy nhớ đến một người đã đi qua chiến tranh và hiểu giá trị của hòa bình.

Hãy nhớ đến một người từng đứng giữa những mùa lửa, nhưng cuối cùng vẫn mong đất nước có những mùa không còn tiếng súng.

Và hãy nhớ rằng, phía sau một cái tên đã trở thành huyền thoại là hàng triệu cái tên không được sách lịch sử ghi lại.

Những người lính vô danh.

Những bà mẹ.

Những cô gái mở đường.

Những dân công hỏa tuyến.

Những người đã gửi tuổi xuân của mình vào đất.

Họ cùng nhau viết nên những mùa Điện Biên.

Và từ những mùa hoa lửa ấy, đất nước bước dần về phía một mùa xuân dài hơn.

Một mùa xuân không còn được đo bằng số ngày giữa những trận đánh, mà bằng những năm tháng con người được sống bình yên.