Người viết tên trên bia đá Hậu chiến Việt Nam

Ông Đinh Văn Hòa làm công việc quy tập và xác định danh tính liệt sĩ suốt hơn hai mươi năm. Ông đi nhiều nơi, từ rừng sâu đến vùng núi, tìm lại những phần mộ bị lãng quên.

“Công việc này cần kiên nhẫn,” ông nói. “Và cả may mắn.”

Nhiều khi, manh mối chỉ là một mẩu giấy đã phai chữ, hoặc lời kể của một người dân già. Ông cùng đồng đội phải đối chiếu, xác minh, rồi mới có thể kết luận.

Có lần, họ tìm được một ngôi mộ tập thể. Sau nhiều ngày làm việc, họ xác định được danh tính của một số người.

“Khi khắc tên lên bia, tôi thấy nhẹ lòng,” ông nói.

Nhưng không phải lúc nào cũng có kết quả. Có những trường hợp, dù cố gắng đến đâu, vẫn không thể xác định.

“Đó là điều khiến tôi trăn trở nhất,” ông thừa nhận.

Một lần, ông trao lại thông tin cho gia đình một liệt sĩ. Người mẹ khi ấy đã rất già. Bà nắm tay ông, nói: “Vậy là nó không còn nằm đâu đó vô danh nữa.”

Câu nói ấy khiến ông nhớ mãi.

“Chúng tôi không thể đưa họ trở về,” ông nói. “Nhưng có thể giúp họ có tên.”