Người xạ thủ kéo khẩu đại liên trở lại Đồi Quế

Tháng Hai năm 1979, mùa xuân đã về trên vùng biên giới Đông Bắc nhưng Pò Hèn vẫn chìm trong sương lạnh. Trên Đồi Quế, những người lính của Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 ngày đêm quan sát từng con đường mòn, từng khoảng rừng và từng chuyển động bên kia biên giới. Trong số họ có binh nhì Nguyễn Mạnh Hà, một người con của vùng Yên Thọ, Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.

Nhiệm vụ của Hà là xạ thủ đại liên. Trước mặt anh không phải một khẩu súng nhẹ có thể dễ dàng mang theo khi thay đổi vị trí, mà là một khối thép nặng nề, cần được bố trí vững chắc và phải có người bình tĩnh điều khiển. Khi trận đánh xảy ra, khẩu đại liên ấy sẽ trở thành một trong những nguồn hỏa lực chủ yếu bảo vệ chốt Đồi Quế và khu vực Đồn Pò Hèn.

Những ngày trước 17 tháng 2, tình hình biên giới đã đặc biệt căng thẳng. Ngày 13 tháng 2, đơn vị nhận lệnh báo động cấp một. Những người lính hiểu rằng một cuộc đụng độ lớn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Họ kiểm tra vũ khí, củng cố công sự và giữ nguyên vị trí trực chiến. Không ai biết chính xác giờ phút nào tiếng súng sẽ vang lên, nhưng không một người nào rời bỏ chốt gác của mình.

Rạng sáng ngày 17 tháng 2 năm 1979, khi sương còn phủ dày trên núi, khu vực Pò Hèn rung chuyển bởi tiếng súng. Đối phương sử dụng pháo, cối và nhiều loại hỏa lực bắn dữ dội vào đồn cùng các chốt xung quanh, sau đó tổ chức lực lượng tiến công từ nhiều hướng. Đồi Quế, nơi Nguyễn Mạnh Hà chiến đấu, trở thành một trong những vị trí bị đánh phá ác liệt nhất.

Trong màn sương đặc quánh, những bóng người liên tục tiến về phía hàng rào và công sự. Hà ghì chặt khẩu đại liên, bình tĩnh chờ đội hình đối phương tiến vào tầm bắn có hiệu quả rồi mới siết cò. Tiếng súng của anh vang lên từng loạt dài, chặn bước những toán quân đang tìm đường tiến lên. Khi một đợt bị đánh bật, đợt khác lại tràn tới. Anh vẫn ở nguyên bên khẩu súng, giữ cho hỏa lực không bị ngắt quãng.

Tư liệu về trận Pò Hèn ghi nhận ba lần đối phương ồ ạt tiến công chốt Đồi Quế, cả ba lần đều bị Nguyễn Mạnh Hà dùng hỏa lực đại liên kìm lại. Trong một trận đánh mà lực lượng bảo vệ đồn ít hơn đối phương rất nhiều, mỗi phút giữ được trận địa đều có ý nghĩa đặc biệt. Khẩu súng của Hà không chỉ bảo vệ vị trí của anh mà còn che chắn cho đồng đội ở các đoạn giao thông hào bên cạnh.

Khói súng, đất đá và những mảnh cây bị pháo đánh gãy phủ kín trận địa. Trong lúc cuộc chiến đang diễn ra quyết liệt, một quả đạn B41 bắn trúng khu vực đặt súng, hất văng khẩu đại liên ra khỏi vị trí. Hỏa lực bảo vệ Đồi Quế đột ngột im tiếng.

Giữa lúc ấy, điều an toàn nhất đối với một người lính có lẽ là thu mình dưới giao thông hào để tránh làn đạn đang quét qua. Nhưng Nguyễn Mạnh Hà hiểu rằng nếu khẩu đại liên không hoạt động trở lại, con đường tiến lên chốt sẽ mở ra trước đối phương. Đồng đội của anh cũng sẽ phải đối mặt với một sức ép lớn hơn nhiều.

Hà lập tức rời chỗ ẩn nấp, nhảy lên khỏi mặt giao thông hào. Giữa làn đạn, anh tìm đến khẩu súng vừa bị đánh văng, nắm lấy nó và dồn sức kéo trở lại trận địa. Khẩu đại liên nặng, mặt đất đầy hố đạn và đất đá, nhưng anh vẫn đưa được súng về vị trí chiến đấu. Chỉ ít phút sau, tiếng đại liên lại vang lên trên Đồi Quế.

Đó là một lựa chọn chỉ diễn ra trong vài giây nhưng nói lên tất cả về người chiến sĩ trẻ. Hà biết rõ mối nguy hiểm khi bước ra khỏi công sự. Anh cũng hiểu rằng mình có thể không còn cơ hội trở về. Tuy nhiên, phía sau anh là đồn, là đồng đội và là đường biên giới của Tổ quốc. Bởi vậy, anh đã đặt nhiệm vụ bảo vệ trận địa lên trên sự sống của chính mình.

Nguyễn Mạnh Hà tiếp tục chiến đấu cho đến khi hy sinh. Các tài liệu ghi lại rằng hỏa lực do anh phụ trách đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 40 quân đối phương. Nhưng ý nghĩa lớn nhất trong hành động của anh không nằm ở một con số. Đó là việc một người lính đã không rời vị trí khi chốt phòng thủ đứng trước nguy cơ bị tràn ngập; là khoảnh khắc anh lao lên khỏi giao thông hào để giành lại khẩu súng và nối lại tiếng súng bảo vệ biên cương.

Trận chiến tại Pò Hèn kéo dài gần năm giờ. Tương quan lực lượng quá chênh lệch, đạn dược dần cạn và nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh. Đến khoảng 11 giờ 30 phút, đối phương chiếm được đồn. Riêng trong ngày 17 tháng 2, hàng chục cán bộ, chiến sĩ biên phòng cùng công nhân lâm trường và thương nghiệp đã nằm lại nơi đây.

Sau trận đánh, hài cốt Nguyễn Mạnh Hà được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Hà Tu, thành phố Hạ Long. Tuy nhiên, do bia mộ ghi nhầm tên anh thành “Nguyễn Mạnh Thọ”, gia đình đã trải qua nhiều năm tìm kiếm mà không biết người thân đang nằm ở đâu. Phải đến khi các cơ quan chức năng tiến hành giám định ADN, danh tính của anh mới được xác định chính xác.

Cuối năm 2018, sau gần bốn mươi năm, gia đình đưa hài cốt người lính Đồi Quế về an nghỉ tại nghĩa trang liệt sĩ ở quê nhà Yên Thọ. Cuộc trở về ấy không có bước chân của người chiến sĩ năm xưa, chỉ có đồng đội, người thân và nén hương nghi ngút trước phần mộ mang lại đúng tên Nguyễn Mạnh Hà. Nhưng từ đó, gia đình đã có một địa chỉ chính xác để tìm về, còn quê hương Yên Thọ được đón người con đã hy sinh vì biên giới trở lại với đất mẹ.

Ngày nay, Pò Hèn đã trở thành một di tích lịch sử quốc gia. Rừng cây lại xanh trên Đồi Quế và cuộc sống bình yên đã trở lại vùng biên cương. Giữa không gian ấy, câu chuyện về người xạ thủ đại liên vẫn được nhắc lại: một người lính trẻ đã ba lần chặn những đợt tiến công, đã lao ra khỏi giao thông hào kéo khẩu súng trở về vị trí và giữ tiếng súng cho đến giây phút cuối cùng.

Nguyễn Mạnh Hà không để lại những lời nói được ghi chép trong sử sách. Điều anh để lại là một hành động. Trong buổi sáng sương mù ngày 17 tháng 2 năm 1979, hành động ấy đã nói thay lời thề của người lính biên phòng: khi chủ quyền Tổ quốc bị xâm phạm, phía sau lưng họ là quê hương và trước mặt họ chỉ có một con đường — đứng vững.