Người y tá của cánh rừng
Giữa đại ngàn Trường Sơn năm ấy, nơi những cánh rừng già nối tiếp nhau đến tận chân trời và những con suối nhỏ ngày đêm len lỏi qua từng vạt cây, có một bệnh xá dã chiến được dựng lên dưới tán những cây cổ thụ cao vút. Từ trên cao nhìn xuống, nơi ấy gần như bị che khuất hoàn toàn bởi màu xanh của rừng già. Những mái lán lợp bằng lá cọ hòa lẫn với cây cối, những lối đi được phủ kín bằng cành khô để xóa dấu vết, còn ánh đèn dầu mỗi đêm đều được che cẩn thận bằng nhiều lớp vải tối màu. Đó là nơi hàng trăm thương binh từ các mặt trận được đưa về cấp cứu, cũng là nơi nữ y tá Nguyễn Thị Hạnh đã dành trọn những năm tháng tuổi trẻ của mình để giành giật sự sống cho từng người lính.
Hạnh sinh ra ở một vùng quê ven sông Hồng. Cha cô là thầy giáo, còn mẹ là y tá của trạm xá xã. Ngay từ nhỏ, Hạnh đã quen với hình ảnh mẹ tất bật chăm sóc người bệnh bất kể ngày hay đêm. Có lần cô hỏi vì sao mẹ luôn mỉm cười dù công việc rất vất vả, mẹ chỉ nhẹ nhàng đáp rằng khi cứu được một người, mình cũng đang giữ lại niềm hạnh phúc cho cả một gia đình. Câu nói ấy theo Hạnh suốt những năm tháng trưởng thành và trở thành lý do khiến cô quyết định học ngành y tá khi chiến tranh ngày càng khốc liệt.
Sau khóa đào tạo ngắn ngày, Hạnh tình nguyện vào chiến trường Trường Sơn. Chuyến hành quân kéo dài nhiều tuần lễ qua những cánh rừng rậm, những con dốc dựng đứng và những con suối đầy đá sắc. Khi đến nơi, cô mới hiểu bệnh xá dã chiến khác xa những gì mình từng hình dung. Không có phòng mổ khang trang, không có giường bệnh sạch sẽ, càng không có đầy đủ thuốc men hay dụng cụ y tế. Những ca phẫu thuật thường diễn ra trên những chiếc bàn tre ghép tạm, ánh sáng chỉ nhờ vài ngọn đèn dầu leo lét. Nước sạch được gùi từ suối cách đó hàng cây số, băng gạc phải giặt đi giặt lại nhiều lần để tiết kiệm, còn thuốc kháng sinh luôn trong tình trạng thiếu thốn.
Những ngày đầu, Hạnh gần như không có thời gian nghỉ ngơi. Mỗi khi có trận đánh lớn, từng tốp thương binh liên tục được cáng về bệnh xá. Có người bị mảnh đạn găm khắp người, có người mất quá nhiều máu, có người vừa được đưa đến đã không còn đủ sức mở mắt. Hạnh cùng các bác sĩ và đồng đội làm việc suốt ngày đêm. Có những ca mổ kéo dài đến sáng, đôi bàn tay cô run lên vì mệt nhưng vẫn cố gắng giữ thật chắc chiếc kẹp phẫu thuật. Điều khiến cô đau lòng nhất là nhiều người lính vừa tỉnh dậy sau cơn mê đã vội hỏi đồng đội mình còn sống hay không trước khi nghĩ đến chính bản thân.
Trong số những thương binh được đưa vào bệnh xá, Hạnh đặc biệt nhớ một chàng lính trẻ tên Lê Quang. Anh bị thương rất nặng sau khi cứu đồng đội khỏi một trận pháo kích. Khi được cáng vào, cơ thể anh bê bết máu, hơi thở rất yếu. Các bác sĩ nhận định cơ hội sống không còn nhiều, nhưng Hạnh vẫn kiên trì túc trực bên giường bệnh suốt nhiều ngày. Cô thay băng, đút từng thìa cháo loãng và động viên anh cố gắng vượt qua. Mỗi lần tỉnh lại, Quang chỉ hỏi một câu duy nhất: "Đơn vị của em có hoàn thành nhiệm vụ không?" Khi biết đồng đội đã an toàn, anh mới mỉm cười rồi yên tâm nhắm mắt nghỉ ngơi.
Nhờ sự tận tình của cả bệnh xá, Quang dần bình phục. Trước ngày trở lại đơn vị, anh tặng Hạnh một chiếc bút máy đã cũ và nói rằng đó là món quà mẹ anh tặng trước ngày nhập ngũ. Anh mong sau chiến tranh, Hạnh sẽ dùng chiếc bút ấy để viết tiếp những điều tốt đẹp của cuộc đời. Hạnh từ chối vì biết kỷ vật ấy rất quý, nhưng Quang chỉ cười hiền, bảo rằng mạng sống của anh còn được giữ lại thì chiếc bút cũng đã hoàn thành ý nghĩa của nó.
Chiến tranh ngày một ác liệt. Máy bay đối phương nhiều lần phát hiện khu vực bệnh xá. Có những buổi trưa, khi thương binh còn đang nằm trên bàn mổ, tiếng còi báo động đã vang lên. Toàn bộ y bác sĩ phải vừa khiêng thương binh xuống hầm trú ẩn, vừa tiếp tục cấp cứu trong điều kiện vô cùng khó khăn. Có lần, một quả bom rơi cách bệnh xá chưa đầy năm mươi mét, sức ép làm nhiều lán điều trị đổ sập. Hạnh bị mảnh gỗ cứa sâu vào cánh tay, máu chảy ướt cả ống áo, nhưng cô chỉ vội băng tạm rồi tiếp tục chăm sóc những người bị thương nặng hơn mình.
Mùa mưa năm ấy kéo dài bất thường. Đường rừng lầy lội khiến việc vận chuyển thuốc men gần như bị gián đoạn. Sốt rét rừng lan nhanh trong đơn vị, nhiều y tá cũng đổ bệnh. Hạnh sốt cao liên tục nhưng vẫn giấu mọi người. Ban ngày cô làm việc bình thường, đêm đến mới co ro trong góc lán vì những cơn rét run người. Chỉ khi ngất xỉu trong lúc đang thay băng cho thương binh, đồng đội mới biết cô đã bị sốt rét ác tính nhiều ngày. Sau gần một tháng điều trị, Hạnh vừa đủ khỏe lại xin trở về bệnh xá làm việc, bởi cô bảo rằng những người lính ngoài kia còn cần mình hơn là cần nghỉ ngơi.
Một đêm cuối năm, bệnh xá tiếp nhận hàng chục thương binh sau một trận đánh lớn. Tiếng rên đau xen lẫn tiếng gọi đồng đội khiến cả khu rừng như lặng đi. Trong lúc cùng bác sĩ cấp cứu cho một chiến sĩ bị mất nhiều máu, Hạnh nhận ra đó chính là Quang, người từng tặng mình chiếc bút máy. Lần này, vết thương quá nặng. Dù toàn bộ bệnh xá đã cố gắng hết sức, Quang vẫn không qua khỏi. Trước khi nhắm mắt, anh mỉm cười rất nhẹ và khẽ nói: "Chị nhớ giữ chiếc bút... viết tiếp cho em..." Đó là những lời cuối cùng anh để lại.
Chiến tranh kết thúc, Hạnh trở về quê hương mang theo chiếc bút máy và cuốn sổ nhỏ ghi tên những thương binh từng được điều trị tại bệnh xá. Nhiều người trong số họ đã trở về đoàn tụ với gia đình, nhưng cũng có rất nhiều cái tên mãi mãi dừng lại ở tuổi đôi mươi. Hạnh trở thành bác sĩ tại bệnh viện tỉnh. Dù làm việc trong điều kiện đầy đủ hơn rất nhiều, bà chưa bao giờ quên những ngày tháng giữa rừng Trường Sơn, nơi từng giọt nước sạch, từng cuộn băng gạc và từng viên thuốc đều quý giá như sự sống.
Sau khi nghỉ hưu, Hạnh dành nhiều năm đi tìm thân nhân của những liệt sĩ từng điều trị tại bệnh xá. Mỗi lần gặp gia đình họ, bà đều kể lại những ngày cuối cùng của người thân với sự trân trọng và yêu thương. Có người mẹ già ôm chầm lấy bà mà khóc, bởi lần đầu tiên sau mấy chục năm mới biết con mình đã sống và chiến đấu ra sao trước khi hy sinh. Có những người con chưa từng được gặp cha đã lặng người khi nghe bà kể về nụ cười, giọng nói và những lời nhắn cuối cùng của cha mình.
Chiếc bút máy năm xưa hiện vẫn được Hạnh gìn giữ trong ngăn bàn. Mực đã khô từ lâu, thân bút đã xỉn màu, nhưng mỗi khi cầm nó trên tay, bà lại nhớ đến những khuôn mặt trẻ trung đã từng đi qua bệnh xá giữa đại ngàn. Bà thường nói với các bác sĩ trẻ rằng nghề y không chỉ cần kiến thức và kỹ năng, mà còn cần một trái tim biết yêu thương con người, bởi chính tình thương ấy đã giúp những người thầy thuốc nơi chiến trường vượt qua mọi thiếu thốn và hiểm nguy để giành giật sự sống cho từng bệnh nhân.
Hôm nay, cánh rừng Trường Sơn đã xanh trở lại, những con đường mòn năm xưa đã trở thành những tuyến đường rộng mở nối liền đất nước. Bệnh xá dã chiến chỉ còn trong ký ức của những người từng sống qua chiến tranh, nhưng câu chuyện về nữ y tá Nguyễn Thị Hạnh vẫn được nhắc lại mỗi khi người ta nói về những con người thầm lặng đã cống hiến cả tuổi xuân của mình mà không đòi hỏi bất kỳ sự ghi nhận nào. Họ không trực tiếp cầm súng nơi tuyến đầu, nhưng chính đôi bàn tay của họ đã níu giữ biết bao sinh mạng, gìn giữ niềm hy vọng cho những gia đình nơi hậu phương và góp phần viết nên bản hùng ca bất diệt về lòng nhân ái giữa những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh.
