Người y tá giữa rừng già

Mùa khô năm 1972.

Giữa những cánh rừng già Trường Sơn, nơi những con đường mòn ngoằn ngoèo len lỏi qua núi đá và suối sâu, có một bệnh xá dã chiến được dựng bằng tre, nứa và lá cọ. Từ trên cao nhìn xuống, bệnh xá gần như hòa lẫn vào màu xanh của rừng.

Không có những bức tường kiên cố. Không có điện. Không có giường bệnh đúng nghĩa.

Chỉ có những chiếc võng mắc sát nhau, vài chiếc bàn gỗ thô sơ và những hòm thuốc luôn được che kín dưới lớp lá ngụy trang.

Nơi ấy có một nữ y tá trẻ tên Nguyễn Thị Lan, hai mươi ba tuổi, quê ở Nam Định.

Trước chiến tranh, Lan vừa tốt nghiệp trường y tá chưa đầy một năm. Khi biết đơn vị tuyển cán bộ quân y vào chiến trường, cô tình nguyện viết đơn xung phong.

Mẹ cô khóc rất nhiều. Cha cô chỉ lặng lẽ đặt vào tay con gái một cuốn sổ nhỏ. Ông nói:

"Con hãy ghi lại những điều đáng nhớ. Sau này hòa bình, đó sẽ là ký ức của một thời."

Lan gật đầu. Không ngờ cuốn sổ ấy đã theo cô suốt những năm tháng ác liệt nhất của cuộc chiến.

Những ngày đầu ở bệnh xá, Lan mới hiểu hết sự khắc nghiệt của chiến trường.

Mỗi ngày đều có thương binh được cáng về.

Có người chỉ bị sốt rét. Có người bị mảnh pháo. Có người vừa trải qua nhiều ngày hành quân trong rừng, kiệt sức vì đói và bệnh.

Thuốc men vô cùng thiếu thốn. Một cuộn băng phải giặt đi giặt lại nhiều lần. Những chai dịch truyền được sử dụng hết sức tiết kiệm.

Đôi khi, bác sĩ và y tá phải tự hái thêm nhiều loại cây thuốc trong rừng để hỗ trợ điều trị.

Lan chưa bao giờ than phiền.

Cô chỉ tự nhủ:

"Còn một người bệnh cần mình thì mình còn phải cố gắng."

Một buổi chiều, bốn chiến sĩ cáng vào một thương binh trẻ.

Anh tên Phúc, mới mười chín tuổi.

Một mảnh đạn găm vào ngực.

Máu thấm đỏ cả tấm võng.

Bác sĩ Trường nhanh chóng kiểm tra rồi quay sang Lan.

"Chuẩn bị dụng cụ."

Ca mổ diễn ra ngay trong căn hầm nhỏ.

Ánh sáng chỉ đến từ hai chiếc đèn dầu.

Bom vẫn nổ cách đó không xa.

Đất trên mái hầm rung lên từng chập.

Mồ hôi chảy ướt lưng áo.

Suốt hơn hai giờ, Lan đứng cạnh bác sĩ, đưa từng dụng cụ, lau từng giọt máu và giữ cho ngọn đèn không tắt.

Cuối cùng, mảnh đạn được lấy ra.

Bác sĩ thở phào.

"Cứu được rồi."

Lan ngồi bệt xuống đất. Đó là lần đầu tiên cô bật khóc sau nhiều tháng vào chiến trường, không phải vì sợ, mà vì hạnh phúc khi giữ lại được một mạng sống.

Chiến tranh không cho phép bệnh xá ở yên một chỗ quá lâu.

Cứ vài tuần, cả đơn vị lại phải di chuyển.

Mỗi lần như vậy, mọi thứ đều được gói gọn trên vai.

Thuốc.

Dụng cụ.

Hồ sơ bệnh án.

Thậm chí cả những thương binh chưa đi lại được cũng được mắc võng khiêng theo.

Có hôm, cả đoàn phải hành quân suốt đêm dưới mưa.

Lan vừa đi vừa giữ chiếc hòm thuốc trước ngực.

Đó là tài sản quý nhất của bệnh xá.

Nếu mất thuốc, nhiều thương binh sẽ không còn cơ hội sống.

Đầu năm 1973, một trận sốt rét rừng bùng phát.

Không chỉ thương binh mà cả cán bộ quân y cũng lần lượt ngã bệnh.

Lan sốt cao liên tục ba ngày.

Người run lên từng cơn.

Bác sĩ bảo cô nghỉ.

Lan lắc đầu.

"Nếu em nghỉ thì ai thay băng cho các anh?"

Bác sĩ nghiêm giọng.

"Em cũng là bệnh nhân."

Lan cười yếu ớt.

"Đợi thay băng xong đã."

Chiều hôm ấy, cô vẫn chống gậy đi từng chiếc võng.

Có thương binh nhìn thấy, mắt đỏ hoe.

"Chị Lan, chị nghỉ đi."

Lan chỉ cười.

"Chị khỏe mà."

Ai cũng biết cô đang rất mệt.

Nhưng không ai ngăn được.

Một ngày tháng Sáu, bệnh xá bất ngờ bị máy bay phát hiện.

Tiếng bom rít trên đầu.

Một quả nổ cách hầm chỉ vài chục mét.

Đất đá sập xuống cửa hầm.

Khói bụi mù mịt.

Lan cùng mọi người lập tức đưa thương binh ra khu vực dự phòng.

Có một chiến sĩ bị liệt hai chân.

Không thể tự di chuyển.

Không kịp suy nghĩ, Lan cúi xuống cõng anh trên lưng.

Con đường chỉ dài hơn trăm mét.

Nhưng dưới mưa bom, mỗi bước đi đều như dài vô tận.

Khi vừa đến nơi an toàn, một quả bom khác rơi trúng vị trí cũ của bệnh xá.

Tất cả đều lặng người.

Nếu chậm thêm vài phút...

Không ai dám nghĩ tiếp.

Tháng Tư năm 1975.

Tin chiến thắng truyền đến bệnh xá.

Những người còn đủ sức khỏe ôm chầm lấy nhau.

Có người cười.

Có người khóc.

Lan lặng lẽ mở cuốn sổ mà cha tặng năm nào.

Trang cuối cùng, cô viết:

"Chiến tranh đã kết thúc.

Hôm nay, khu rừng rất yên.

Lần đầu tiên sau nhiều năm, tôi không nghe tiếng bom.

Chỉ còn tiếng chim hót và tiếng đồng đội gọi nhau trong niềm vui chiến thắng."

Rồi cô khép cuốn sổ lại.

Sau ngày đất nước thống nhất, Lan trở về quê.

Cô tiếp tục làm việc tại bệnh viện huyện.

Nhiều đồng nghiệp trẻ không biết rằng người phụ nữ hiền hậu ấy từng trải qua những ca phẫu thuật dưới ánh đèn dầu và từng cõng thương binh chạy giữa mưa bom.

Mỗi khi được hỏi về chiến tranh, Lan chỉ nhẹ nhàng nói:

"Ngày ấy, ai cũng chỉ làm điều mình nên làm."

Ba mươi lăm năm sau.

Một buổi sáng mùa xuân, bệnh viện nơi Lan công tác đón một đoàn cựu chiến binh.

Trong số đó có một người đàn ông tóc bạc, bước đi chậm chạp với vết sẹo dài trước ngực.

Ông đứng trước phòng khám, lặng lẽ nhìn tấm biển ghi tên bác sĩ nghỉ hưu Nguyễn Thị Lan.

Khi Lan bước ra, ông nghiêm trang chào theo điều lệnh quân đội.

"Chị còn nhớ em không?"

Lan nhìn rất lâu.

Rồi bất ngờ mỉm cười.

"Phúc!"

Người thương binh năm nào nắm chặt tay cô.

"Nếu không có chị, em đã không được nhìn thấy ngày đất nước hòa bình, không có gia đình và cũng không có các con hôm nay."

Lan xúc động.

"Không phải chị.

Là cả bệnh xá đã cứu em."

Phúc lắc đầu.

"Nhưng người giữ ngọn đèn trong ca mổ hôm ấy là chị."

Cả hai đều im lặng.

Họ hiểu rằng, có những ký ức không cần nói thành lời.

Năm 2024, trong dịp kỷ niệm Ngày Thầy thuốc Việt Nam, cuốn sổ tay của Lan được gia đình trao tặng cho bảo tàng quân y.

Những trang giấy đã ngả màu vàng.

Có trang còn dính vết bùn đất.

Có trang nhòe đi vì mưa rừng.

Bên cạnh cuốn sổ là chiếc hộp thuốc bằng nhôm đã móp méo theo năm tháng.

Dưới tủ kính, một dòng chữ được khắc trang trọng:

"Những dòng nhật ký của người y tá chiến trường – Ghi lại hành trình gìn giữ sự sống giữa đại ngàn Trường Sơn."

Nhiều sinh viên ngành y đến tham quan thường dừng lại rất lâu trước hiện vật ấy.

Họ đọc những dòng chữ giản dị về những ca cấp cứu trong thiếu thốn, về những đêm thức trắng bên thương binh và về niềm vui nhỏ bé mỗi khi giữ được một mạng người.

Một nữ sinh viên khẽ nói:

"Ngày ấy, các cô không chỉ chữa lành vết thương trên cơ thể."

Người hướng dẫn gật đầu.

"Các cô còn chữa lành cả nỗi sợ hãi, sự tuyệt vọng và tiếp thêm hy vọng cho những người lính."

Chiến tranh luôn được nhắc đến bằng những trận đánh, những chiến thắng và những người cầm súng nơi tuyến đầu.

Nhưng phía sau mỗi chiến công còn có những con người lặng thầm khoác trên mình chiếc áo trắng giữa màu xanh của núi rừng.

Họ không xông lên trước mũi tiến công.

Họ chiến đấu bằng băng gạc, thuốc men, sự kiên nhẫn và lòng nhân ái.

Mỗi mạng sống được cứu là một chiến thắng.

Mỗi nụ cười của thương binh là một phần thưởng.

Người y tá trẻ năm nào không trở thành anh hùng trên những trang sử với những chiến công lẫy lừng.

Nhưng trong ký ức của hàng trăm thương binh từng được cô chăm sóc, hình ảnh cô gái nhỏ bé cầm ngọn đèn giữa ca mổ, băng qua mưa bom để cứu người và luôn nở nụ cười động viên đồng đội sẽ mãi là biểu tượng của lòng nhân hậu.

Bởi giữa những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh, chính những người gìn giữ sự sống đã thắp lên niềm tin rằng, sau tất cả mất mát và hy sinh, hòa bình nhất định sẽ đến.