NGƯỜI Y TÁ Ở “LÒ VÔI THẾ KỶ”

Tác giả: Phạm Quỳnh Phương
Nơi công tác: Trường Tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai
Chức vụ: Bí thư Chi đoàn giáo viên

Trong chiến tranh, người lính quân y thường đi sau những mũi tiến công.

Họ mang theo túi thuốc, băng gạc.

Khi đồng đội bị thương, họ chạy tới.

Khi trận đánh kết thúc, họ là những người cúi xuống bên những người còn sống và cả những người đã hy sinh.

Nhưng tại mặt trận Vị Xuyên đầu năm 1985, có một người y tá đã phải đặt túi cứu thương xuống, cầm lấy súng của đồng đội và bước lên chỉ huy trận đánh.

Bởi trên điểm cao ấy, những người còn có thể chiến đấu ngày một ít đi.

Phía trước, đối phương vẫn tiếp tục tiến lên.

Phía sau, không còn đường nào để lùi.

Người y tá ấy là Lê Trần Mãn.

Lê Trần Mãn quê ở huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa.

Tháng 3 năm 1979, anh nhập ngũ.

Sau một khóa huấn luyện sơ cấp quân y, Lê Trần Mãn được điều về Đại đội 7, Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 153, Sư đoàn 356.

Công việc của anh là cứu người.

Nhưng chiến tranh đôi khi đặt con người vào những hoàn cảnh mà nhiệm vụ không còn được phân chia rõ ràng.

Đặc biệt là ở Vị Xuyên.

Nơi ấy, những năm 1984–1985, từng ngọn núi, từng khe đá, từng điểm cao trở thành chiến trường.

Những con số tưởng như vô cảm trên bản đồ quân sự – 1509, 772, 685, 468 – dần trở thành những địa danh được viết bằng máu của người lính.

Trong số đó có cao điểm 685.

Sau những tháng ngày pháo kích dữ dội, đá trên sườn núi bị đánh bật, vỡ vụn, trắng xóa.

Những người lính gọi nơi ấy bằng một cái tên:

“Lò vôi thế kỷ.”

Không phải vì nơi đó có lò nung.

Mà bởi bom đạn đã biến đá núi thành màu trắng như vôi.

Giữa “lò vôi” ấy, những người lính Việt Nam bám chốt.

Và trong số họ có người y tá Lê Trần Mãn.

Trung tuần tháng 1 năm 1985.

Đại đội 7 nhận nhiệm vụ giữ chốt trên cao điểm 685.

Trận địa không rộng.

Công sự nằm giữa đá núi.

Phía trước là đối phương.

Phía sau là những con đường tiếp tế thường xuyên nằm dưới hỏa lực pháo binh.

Những người lính lên chốt hiểu rằng có thể nhiều ngày họ sẽ không được ngủ một giấc trọn vẹn.

Nước phải tiết kiệm.

Đạn phải tiết kiệm.

Thuốc men càng phải tiết kiệm.

Nhưng có một thứ không được phép tiết kiệm.

Đó là ý chí giữ chốt.

Ngày 14 tháng 1 năm 1985.

Pháo bắt đầu dội xuống 685.

Những tiếng nổ liên tiếp dội vào vách núi.

Đất đá tung lên.

Công sự rung chuyển.

Sau những trận pháo kích, bộ binh đối phương tiến lên.

Những người lính Đại đội 7 nổ súng.

Đợt tiến công bị đẩy lùi.

Nhưng chưa kịp nghỉ, pháo lại bắn.

Rồi một đợt tiến công khác bắt đầu.

Cứ như thế.

Ngày nối ngày.

Người bị thương ngày càng nhiều.

Và lúc ấy, Lê Trần Mãn làm đúng công việc của một người y tá.

Anh chạy tới những người bị thương.

Băng bó.

Cầm máu.

Chăm sóc đồng đội ngay giữa trận địa.

Nhưng rồi có những lúc số người bị thương quá nhiều.

Những vị trí chiến đấu bắt đầu thiếu người.

Người y tá nhìn quanh.

Có những khẩu súng không còn người sử dụng.

Có những đoạn giao thông hào không còn đủ chiến sĩ giữ.

Phía trước, đối phương vẫn tiếp tục tiến công.

Túi thuốc không thể ngăn được họ.

Lê Trần Mãn cầm súng.

Từ một y tá, anh trực tiếp tham gia chiến đấu.

Khi đơn vị thương vong nhiều, Lê Trần Mãn lên thay thế vị trí chỉ huy, tổ chức những người còn lại giữ trận địa.

Trận đánh lúc này không còn là cuộc đối đầu từ xa.

Hai bên giành nhau từng đoạn hào.

Một đoạn hào mất đi có thể khiến cả vị trí phía sau bị uy hiếp.

Bởi vậy, những người lính không chỉ giữ một ngọn núi.

Họ giữ từng mét đá.

Có ngày, đơn vị đánh lui liên tiếp nhiều đợt tiến công.

Mỗi lần đối phương lùi xuống, những người còn sống tranh thủ kiểm tra súng.

Kiểm tra đạn.

Băng lại vết thương.

Tìm đồng đội.

Rồi lại trở về vị trí.

Không ai biết đợt tiếp theo sẽ bắt đầu lúc nào.

Nhưng tất cả đều biết:

Nó sẽ tới.

Ngày 17 tháng 1 năm 1985.

Cao điểm 685 lại rung chuyển.

Pháo địch trút xuống trận địa.

Đá núi bị đánh tung.

Khói phủ kín những giao thông hào.

Sau màn pháo kích, bộ binh tiếp tục tiến lên.

Lực lượng giữ chốt đã ít đi rất nhiều.

Những người còn lại chiến đấu trong một tương quan ngày càng chênh lệch.

Lê Trần Mãn vẫn ở đó.

Người lính từng được huấn luyện để cứu thương giờ vừa chiến đấu vừa tổ chức đồng đội giữ chốt.

Đối phương tiến lên.

Bộ đội ta đánh trả.

Một đợt.

Rồi một đợt khác.

Những người bên cạnh anh tiếp tục ngã xuống.

Đạn vơi dần.

Nhưng không ai rời chốt.

Bởi nếu họ lùi, vị trí sẽ mất.

Và nếu 685 bị mất, những vị trí phía sau sẽ tiếp tục bị uy hiếp.

Giữa tiếng súng, Lê Trần Mãn tiếp tục chiến đấu.

Người y tá không còn đứng bên một thương binh.

Anh đứng ở phía trước.

Trước mặt anh là quân địch.

Sau lưng anh là Tổ quốc.

Trận chiến kéo dài.

Rồi Lê Trần Mãn trúng đạn.

Người chiến sĩ quân y ngã xuống trên chính cao điểm mà anh cùng đồng đội đã chiến đấu để giữ bằng mọi giá.

Ngày ấy là 17 tháng 1 năm 1985.

Anh không trở xuống núi.

Nhưng 685 vẫn còn những người lính khác.

Người này ngã xuống.

Người khác lại bước lên.

Những trận đánh trên cao điểm ấy tiếp tục kéo dài.

Đá núi tiếp tục bị pháo nghiền trắng.

Những người lính tiếp tục đào công sự trong đá.

Tiếp tục đưa đạn lên.

Tiếp tục đưa thương binh xuống.

Tiếp tục chiến đấu.

Vị Xuyên khi ấy có một quy luật nghiệt ngã:

Muốn giữ được một mét đất, đôi khi phải đổi bằng một con người.

Và có những người đã nằm lại giữa đá đến hôm nay.

Ngày 29 tháng 8 năm 1985, liệt sĩ Lê Trần Mãn được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng chiến tranh ở Vị Xuyên chưa kết thúc.

Những người đồng đội của anh tiếp tục ở lại.

Nhiều năm sau, tiếng súng mới dần im.

Rồi những người lính trở về.

Người trở về Thanh Hóa.

Người trở về Hà Nội.

Người trở về những miền quê khác.

Và có những người không trở về đâu cả.

Họ nằm lại Vị Xuyên.

Trong những khe núi.

Giữa những vách đá.

Trên những điểm cao mà nhiều năm sau đồng đội vẫn trở lại tìm kiếm.

Lê Trần Mãn thuộc về thế hệ ấy.

Nhiều năm trôi qua.

Thành phố Hà Giang có một con đường mang tên:

Lê Trần Mãn.

Một con đường bình thường.

Có người đi làm.

Có trẻ em tới trường.

Có những chiếc xe chạy qua mỗi ngày.

Có thể nhiều người đi qua đó mà không biết người được đặt tên cho con đường từng là một y tá.

Một người lính được huấn luyện để cứu đồng đội.

Nhưng vào một ngày tháng Giêng năm 1985, khi những người cầm súng quanh anh ngày càng ít đi, người y tá ấy đã tự mình bước lên.

Không phải vì anh không còn muốn cứu người.

Mà bởi lúc ấy, cách duy nhất để bảo vệ những người phía sau chính là giữ lấy trận địa.

Hơn bốn mươi năm sau, cao điểm 685 vẫn ở đó.

Những mảng đá trắng vẫn còn hiện trên sườn núi.

Cây đã mọc trở lại.

Nhưng đá vẫn mang những dấu tích của chiến tranh.

Từ điểm cao 468 nhìn sang, người ta có thể thấy vùng núi nơi những người lính năm ấy đã chiến đấu.

Rất khó để một người sinh ra trong hòa bình hình dung được rằng trên những sườn núi im lặng ấy từng có những ngày hàng nghìn quả đạn pháo rơi xuống.

Càng khó hình dung hơn rằng trong những hốc đá kia từng có những người lính trẻ sống nhiều ngày giữa thiếu nước, thiếu ngủ, thương vong và cái chết luôn ở rất gần.

Nhưng chính vì khó hình dung, những “Câu chuyện thời hoa lửa” càng cần được kể lại.

Không chỉ để nhớ những trận đánh.

Mà để nhớ từng con người.

Lê Trần Mãn không bắt đầu câu chuyện của mình như một người chỉ huy.

Anh bắt đầu với chiếc túi cứu thương.

Công việc của anh là cúi xuống bên đồng đội bị thương.

Nhưng khi chiến trường không còn đủ người đứng lên chiến đấu, chính người thường cúi xuống cứu người ấy đã đứng dậy.

Cầm súng.

Thay thế chỉ huy.

Và giữ chốt.

Có lẽ đó cũng là một trong những điều khiến lịch sử Vị Xuyên trở nên đặc biệt.

Anh hùng không phải lúc nào cũng bước vào chiến trường với một nhiệm vụ được gọi tên là anh hùng.

Có người chỉ là một chiến sĩ.

Có người là liên lạc.

Có người là công binh.

Có người là y tá.

Nhưng khi Tổ quốc cần một người đứng vào vị trí còn trống, họ bước lên.

Lê Trần Mãn đã bước lên như thế.

Từ Thanh Hóa, anh đi tới Hà Giang.

Từ một người lính quân y, anh trở thành người chiến đấu.

Từ một cái tên trong đội hình Đại đội 7, anh trở thành tên của một con đường trên vùng đất biên cương mà mình từng bảo vệ.

Ngày hôm nay, con đường Lê Trần Mãn dẫn người ta đi qua một thành phố bình yên.

Còn trên cao điểm 685, đá núi vẫn trắng.

Có lẽ đó là hai hình ảnh đối lập đẹp nhất để kể về cuộc đời người lính ấy:

Một bên là dấu tích chiến tranh.

Một bên là cuộc sống hòa bình.

Và ở giữa hai hình ảnh ấy là một người đã không thể trở về.

Anh từng mang túi thuốc để cứu đồng đội.

Rồi cầm súng để bảo vệ đồng đội.

Cuối cùng, anh nằm lại trên cao điểm 685.

Người y tá không xuống khỏi “Lò vôi thế kỷ”.

Nhưng hơn bốn mươi năm sau—

dưới chân những ngọn núi anh từng bảo vệ, đất nước vẫn bình yên.