Người Yên Thành giữa đảo thép Cồn Cỏ

Nhân chứng: Ông Phan Bá Đồng, sinh năm 1940, quê làng Trại Xanh, xóm 7, xã Bắc Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An; cựu chiến binh Đơn vị 270, từng làm Tiểu đội trưởng tại đảo Cồn Cỏ.

Làng Trại Xanh của xã Bắc Thành nằm giữa một vùng quê yên bình của huyện Yên Thành. Nơi đây không có sóng lớn, không nghe tiếng gió biển suốt ngày. Vậy mà trong ký ức của ông Phan Bá Đồng, có một quãng đời tuổi trẻ luôn gắn với vị mặn của biển và hòn đảo tiền tiêu Cồn Cỏ.

Năm mười tám tuổi, ông Đồng tình nguyện nhập ngũ. Từ một thanh niên quen ruộng đồng, bờ tre và những con đường đất đỏ của quê nhà, ông trở thành chiến sĩ Đơn vị 270, làm nhiệm vụ tại khu vực Vĩnh Linh – Quảng Trị. Sau đó, ông được điều ra đảo Cồn Cỏ và đảm nhận cương vị Tiểu đội trưởng.

Cồn Cỏ là một hòn đảo nhỏ ngoài khơi tỉnh Quảng Trị. Trong những năm đất nước bị chia cắt, đây là vị trí tiền tiêu gần giới tuyến, có ý nghĩa đặc biệt đối với việc bảo vệ vùng biển và bờ Bắc. Những người lính đóng quân trên đảo phải sống xa đất liền, đối mặt với sự thiếu thốn và những đợt đánh phá kéo dài. Vì thế, người ta thường gọi Cồn Cỏ bằng cái tên trìu mến mà rắn rỏi: đảo thép.

Tư liệu về ông Phan Bá Đồng không ghi lại từng trận đánh hay từng ngày công tác cụ thể. Nhưng chỉ riêng việc một người lính trẻ được giao làm Tiểu đội trưởng trên đảo cũng cho thấy trách nhiệm mà đơn vị đặt lên vai ông. Tiểu đội trưởng không chỉ chấp hành mệnh lệnh mà còn phải gần gũi anh em, nắm tình hình từng người và giữ cho tập thể vững vàng trong những ngày khó khăn.

Ở đảo nhỏ, mọi thứ đều quý. Một phần nước ngọt phải dùng dè sẻn. Thư từ quê nhà không phải lúc nào cũng đến đúng hẹn. Những món ăn quen thuộc của xứ Nghệ trở thành nỗi nhớ. Trong hoàn cảnh ấy, người lính sống được là nhờ tình đồng đội. Người khỏe giúp người mệt, người đã quen công việc chỉ dẫn người mới đến, ai nhận được thư nhà cũng đọc cho bạn bè nghe tin hậu phương.

Ông Đồng mang theo ra đảo tính chịu khó của người Yên Thành. Người quê ông vốn quen với nắng gió, đồng đất không phải lúc nào cũng thuận lợi, nên đã làm việc gì thì cố làm đến nơi đến chốn. Trên đảo, phẩm chất ấy giúp ông vượt qua nỗi nhớ nhà và hoàn thành nhiệm vụ. Chính tại Cồn Cỏ, ông được kết nạp vào Đảng – một dấu mốc mà suốt đời ông trân trọng.

Các cháu bây giờ có thể liên lạc với người thân chỉ sau vài lần chạm vào màn hình điện thoại. Còn người lính đảo năm ấy có khi phải chờ rất lâu mới nhận được một lá thư. Lá thư từ Bắc Thành ra đảo chắc chẳng có lời lẽ lớn lao. Có thể chỉ là tin mùa màng, tin cha mẹ vẫn khỏe, tin một người em đã lớn thêm. Nhưng với người ở xa, mấy dòng chữ quê hương đủ làm ấm lòng trong nhiều ngày.

Ông Đồng phục vụ lâu dài trong quân đội. Đến năm 1983, ông mới nghỉ hưu và trở về quê nhà. Quãng thời gian từ tuổi mười tám đến ngày rời quân ngũ đã lấy đi phần lớn tuổi trẻ của ông, nhưng cũng rèn nên một nếp sống kỷ luật, trách nhiệm và biết đặt việc chung lên trước.

Về lại Trại Xanh, ông không coi mình đã hết nhiệm vụ. Ông tham gia làm công an viên, công tác thanh tra, rồi ba nhiệm kỳ giữ cương vị Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã. Ông còn làm Bí thư chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận, cùng bà con vận động xây dựng đường giao thông và chăm lo việc làng, việc xóm.

Trong gia đình, điều ông quan tâm nhiều nhất là việc học của các con. Bốn người con của ông đều được học hành đến nơi đến chốn, trở thành kỹ sư, dược sĩ, giáo viên và người lao động có ích. Với ông, hòa bình không chỉ là ngày súng ngừng tiếng. Hòa bình còn là khi con trẻ được cắp sách đến trường, được chọn nghề mình yêu thích và không phải trải qua sự chia lìa của chiến tranh.

Có lần người ta hỏi điều gì giúp ông luôn đi đầu trong các phong trào ở địa phương. Câu trả lời có lẽ nằm ở quãng đời Cồn Cỏ. Sống trên một hòn đảo nhỏ, ông đã hiểu rằng nếu ai cũng chỉ nghĩ cho riêng mình thì tập thể khó vượt qua gian nan. Trở về làng cũng vậy: con đường chung chỉ rộng khi nhiều gia đình cùng góp sức; xóm làng chỉ yên vui khi mọi người biết đỡ đần nhau.

Câu chuyện của ông Phan Bá Đồng không ồn ào. Ông cũng không kể tuổi trẻ của mình như một chiến công riêng. Đó là cách kể quen thuộc của nhiều cựu chiến binh xứ Nghệ: việc phải làm thì đã làm, đồng đội cùng chịu gian khổ nên mình không thể nhận phần hơn.

Nhưng đối với thế hệ sau, cuộc đời ông nối liền hai địa danh tưởng như xa cách: làng Trại Xanh của Yên Thành và đảo Cồn Cỏ ngoài khơi Quảng Trị. Một nơi sinh ra người lính; một nơi rèn luyện ý chí của người lính ấy. Khi trở về, ông mang tinh thần của đảo thép góp vào từng việc nhỏ ở quê hương.

Hôm nay, mỗi khi nghe nhắc đến những người giữ biển đảo, các cháu hãy nhớ rằng họ đến từ nhiều miền quê khác nhau. Có người từ làng biển, cũng có người từ vùng đồng ruộng như ông Phan Bá Đồng. Trước biển rộng, họ gặp nhau ở một lời hứa chung: giữ vững phần đất, phần biển của Tổ quốc và giữ niềm tin để người ở quê yên lòng.

Nguồn tư liệu đối chiếu: Đầu tàu trong mọi phong trào – Báo Nghệ An.