Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài (1911–1941): Hành trình tìm đường cứu nước

Năm 1911, Nguyễn Tất Thành rời Việt Nam, bắt đầu hành trình hoạt động ở nước ngoài kéo dài khoảng ba mươi năm. Trong thời gian này, Người sử dụng nhiều tên khác nhau, trong đó tên Nguyễn Ái Quốc gắn liền với hoạt động chính trị của Người từ năm 1919. Đây là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình hình thành tư tưởng và lựa chọn con đường chính trị của Nguyễn Ái Quốc.

Rời Việt Nam và những năm đầu ở nước ngoài

Ngày 5 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng ở Sài Gòn trên tàu Amiral Latouche-Tréville. Người bắt đầu một hành trình qua nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có các nước ở châu Phi, châu Mỹ và châu Âu.

Trong những năm đầu, Nguyễn Tất Thành làm nhiều công việc để sinh sống. Những trải nghiệm thực tế giúp Người có điều kiện quan sát đời sống của nhiều tầng lớp nhân dân và tìm hiểu tình hình các nước khác nhau. Qua đó, nhận thức của Người về chủ nghĩa thực dân và vấn đề dân tộc từng bước được hình thành.

Năm 1917, Nguyễn Tất Thành đến Pháp. Tại đây, Người tham gia các hoạt động của cộng đồng người Việt và tiếp xúc với phong trào công nhân, phong trào xã hội chủ nghĩa Pháp.

Nguyễn Ái Quốc và “Yêu sách của nhân dân An Nam”

Năm 1919, với tên Nguyễn Ái Quốc, Người cùng một số người Việt Nam tại Pháp gửi tới Hội nghị Versailles bản “Yêu sách của nhân dân An Nam”. Văn kiện yêu cầu các quyền tự do, dân chủ và quyền bình đẳng cho người Việt Nam.

Những yêu cầu này không được các cường quốc tham dự Hội nghị Versailles chấp nhận. Tuy nhiên, hoạt động này đánh dấu một bước phát triển trong hoạt động chính trị của Nguyễn Ái Quốc và đưa tên tuổi của Người được biết đến rộng rãi hơn trong giới hoạt động người Việt tại Pháp.

Bước ngoặt năm 1920: tiếp cận Luận cương của Lênin

Năm 1920 là một mốc quan trọng trong quá trình chuyển biến tư tưởng của Nguyễn Ái Quốc. Trong thời gian hoạt động tại Pháp, Người đọc “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của Vladimir Ilyich Lenin (V.I. Lênin).

Theo hồi tưởng của Nguyễn Ái Quốc sau này, việc đọc Luận cương đã giúp Người hiểu thêm về vấn đề dân tộc và thuộc địa, đặc biệt là mối quan hệ giữa phong trào cách mạng ở các nước thuộc địa với phong trào cách mạng thế giới. Người viết rằng Luận cương khiến mình “rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao”.

Cuối năm 1920, tại Đại hội Tours của Đảng Xã hội Pháp, Nguyễn Ái Quốc bỏ phiếu tán thành việc gia nhập Quốc tế Cộng sản và tham gia quá trình thành lập Đảng Cộng sản Pháp. Từ đây, hoạt động của Người ngày càng gắn với phong trào cộng sản quốc tế và phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa.

Hoạt động tại Liên Xô

Năm 1923, Nguyễn Ái Quốc sang Liên Xô và tham gia các hoạt động của Quốc tế Cộng sản. Người có điều kiện nghiên cứu sâu hơn về lý luận cách mạng và vấn đề dân tộc, thuộc địa.

Năm 1924, Nguyễn Ái Quốc tham dự Đại hội lần thứ V Quốc tế Cộng sản tại Moskva. Những hoạt động trong thời gian này giúp Người mở rộng quan hệ với phong trào cách mạng quốc tế và tiếp tục tìm hiểu phương pháp tổ chức phong trào cách mạng.

Hoạt động tại Quảng Châu

Cuối năm 1924, Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu, Trung Quốc. Đây là một địa bàn quan trọng trong hoạt động của Người nhằm chuẩn bị lực lượng cho phong trào cách mạng Việt Nam.

Năm 1925, Người thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, tổ chức các lớp huấn luyện chính trị cho thanh niên Việt Nam, xuất bản báo Thanh Niên và biên soạn Đường Kách mệnh. Những hoạt động này góp phần truyền bá các quan điểm cách mạng và đào tạo một số cán bộ cho phong trào trong nước.

Những năm hoạt động ở Trung Quốc và Quốc tế Cộng sản

Cuối những năm 1920 và trong những năm 1930, Nguyễn Ái Quốc tiếp tục hoạt động tại nhiều địa điểm ở Trung Quốc và có thời gian trở lại Liên Xô. Năm 1931, Người bị chính quyền Anh bắt tại Hồng Kông.

Sau khi được trả tự do, Nguyễn Ái Quốc tiếp tục hoạt động và duy trì mối liên hệ với Quốc tế Cộng sản. Trong thời gian này, phong trào cách mạng Việt Nam có nhiều biến động, đồng thời tình hình thế giới cũng thay đổi nhanh chóng khi chủ nghĩa phát xít phát triển và Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ.

Trở về Việt Nam năm 1941

Cuối năm 1940 và đầu năm 1941, Nguyễn Ái Quốc trở lại khu vực biên giới Việt – Trung. Đầu tháng 2 năm 1941, Người về nước và hoạt động tại Cao Bằng.

Tháng 5 năm 1941, Hội nghị Trung ương 8 của Đảng Cộng sản Đông Dương được tổ chức tại Pác Bó, Cao Bằng, dưới sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc. Hội nghị đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và quyết định thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh, gọi tắt là Việt Minh.

Sau khoảng ba mươi năm hoạt động ở nước ngoài, Nguyễn Ái Quốc trở về Việt Nam trong bối cảnh Chiến tranh thế giới thứ hai đang diễn ra. Từ đây, hoạt động của Người chuyển sang gắn trực tiếp với phong trào cách mạng trong nước.

Ý nghĩa của chặng đường 1911–1941

Giai đoạn 1911–1941 là một quá trình lâu dài, trong đó Nguyễn Tất Thành – Nguyễn Ái Quốc trải qua nhiều môi trường xã hội, tiếp xúc với nhiều tư tưởng chính trị và từng bước xác định con đường mà mình lựa chọn.

Việc đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lênin năm 1920 là một mốc quan trọng trong quá trình chuyển biến tư tưởng của Người. Tuy nhiên, quá trình đó không diễn ra trong một thời điểm duy nhất mà được hình thành qua nhiều năm học tập, hoạt động và trải nghiệm thực tế.

Năm 1941 đánh dấu sự kết thúc của một chặng đường hoạt động lâu dài ở nước ngoài và mở đầu một giai đoạn mới trong cuộc đời Nguyễn Ái Quốc. Từ đây, Người trực tiếp tham gia lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước, trong bối cảnh lịch sử dẫn tới Cách mạng Tháng Tám năm 1945.