NGUYỄN AN NINH - KIẾN TRÚC SƯ CỦA TƯ TƯỞNG TỰ DO - KỲ 2

1. Khởi công tờ báo La Cloche Fêlée – Tiếng chuông thức tỉnh Trở về Sài Gòn cuối năm 1922, Nguyễn An Ninh nhận ra rằng người dân Nam Bộ đang sống trong một sự "tĩnh lặng kết cấu" đầy nguy hiểm. Hệ thống tuyên truyền thực dân đã ru ngủ họ. Với tư duy của một nhà thiết kế, ông quyết định phải xây dựng một kênh thông tin độc lập. Năm 1923, ông sáng lập tờ báo La Cloche Fêlée (Chuông Rè).

Tại sao lại là "Chuông Rè"? Ông khiêm tốn ví tiếng nói của mình chỉ như một chiếc chuông nứt, nhưng ông muốn tiếng chuông đó phải vang xa đến từng góc phố, từng nhà máy. Trong xây dựng, chúng ta dùng các thiết bị rung để đầm bê tông cho đặc chắc; Nguyễn An Ninh dùng La Cloche Fêlée để "đầm" lại tư tưởng của nhân dân. Ông viết bằng tiếng Pháp — thứ ngôn ngữ của kẻ cai trị — để dùng chính "vật liệu" của chúng mà tấn công chúng. Các bài viết của ông phân tích sắc sảo về quyền tự do cá nhân, phê phán chính sách ngu dân. Đối với sinh viên MTU, đây là bài học về sử dụng công cụ hiệu quả. Ông đã biến một tờ báo nhỏ thành một đòn bẩy khổng lồ để nhấc bổng ý thức dân tộc.

2. Diễn thuyết – Thi công những công trình tâm hồn Không chỉ dừng lại ở báo chí, Nguyễn An Ninh còn là một bậc thầy diễn thuyết. Những buổi nói chuyện của ông tại Hội Khuyến học Nam Kỳ hay giữa các quảng trường đã trở thành những "đại công trường" thu hút hàng ngàn thanh niên.

Hình ảnh vị trí thức gầy gò, mặc bộ bà ba trắng, đi giày hàm ếch nhưng cất giọng vang vọng về "Cao vọng của thanh niên An Nam" đã trở thành biểu tượng bất tử. Ông không đọc diễn văn khô khan, ông đang "thiết kế" niềm tin. Ông chỉ ra rằng: "Thanh niên là rường cột của nước nhà", nếu rường cột mục ruỗng thì tòa nhà dân tộc sẽ sụp đổ. Với sinh viên xây dựng, chúng ta hiểu tầm quan trọng của hệ khung chịu lực; Nguyễn An Ninh chính là người đang gia cố "hệ khung" đó cho thanh niên Việt Nam. Ông khơi dậy khát vọng học tập, nghiên cứu và dấn thân. Sức lôi cuốn của ông mạnh đến mức thực dân Pháp phải khiếp sợ và tìm mọi cách để phá hoại các buổi diễn thuyết này.

3. Bản lĩnh của người "Giám sát công trình" xã hội Nguyễn An Ninh không chỉ nói, ông còn trực tiếp giám sát và phản biện các chính sách của chính quyền thực dân. Ông vạch trần những sai phạm trong quy hoạch xã hội, những bất công trong hệ thống pháp luật. Ông giống như một vị kỹ sư tư vấn giám sát tận tâm, không cho phép bất kỳ một "vết nứt" bất công nào được tồn tại mà không bị lên tiếng.

Sự kiên định của ông đã tạo ra một lực đối trọng mạnh mẽ. Thực dân Pháp đã dùng đủ mọi thủ đoạn: từ mua chuộc bằng các chức tước cao cấp đến đe dọa ám sát. Nhưng "hệ số an toàn" của ông là lòng yêu nước tuyệt đối. Ông tuyên bố: "Tôi làm báo không phải để kiếm tiền, tôi làm báo để đòi quyền làm người". Đây là bài học về đạo đức nghề nghiệp. Một kiến trúc sư giỏi không chỉ biết tạo ra vẻ đẹp thẩm mỹ, mà phải biết bảo vệ tính nhân văn và sự an toàn cho cộng đồng. Nguyễn An Ninh đã bảo vệ "công trình tư tưởng" của mình bằng cả mạng sống và danh dự.

4. Tạo dựng nhịp cầu giữa trí thức và quần chúng Một thành công lớn khác của Nguyễn An Ninh là ông đã xây dựng được "nhịp cầu" kết nối giữa tầng lớp trí thức thượng lưu và quần chúng nhân dân lao động. Ông không ngồi trong tháp ngà để viết lý luận, ông xuống tận các xóm thợ, các vùng nông thôn để lắng nghe tiếng nói của những người thợ xây, người phu xe.

Trong quy hoạch hạ tầng, nhịp cầu là bộ phận khó thi công nhất nhưng mang lại giá trị kết nối cao nhất. Nguyễn An Ninh đã dùng phong cách sống giản dị và sự chân thành để "đúc" nên nhịp cầu đó. Ông dạy chúng ta rằng: Mọi bản vẽ vĩ đại đều vô nghĩa nếu không phục vụ lợi ích của đa số nhân dân. Đối với các bạn sinh viên MTU, đây là bài học về tính thực tiễn. Dù bạn thiết kế những siêu công trình hay những căn nhà tình nghĩa, hãy luôn nhớ về đối tượng sử dụng cuối cùng là con người.