Nguyễn An Ninh: Ngọn Đốc Tri Thức Và Tiếng Thét Tự Do Giữa Lòng Sài Gòn
cuộc đời, trí tuệ kiệt xuất và khí phách bất khuất của Nguyễn An Ninh – nhà tư tưởng, nhà báo, nhà hoạt động cách mạng lừng lẫy, người đã dùng ngòi bút và diễn đàn tri thức để châm ngòi cho ngọn lửa thức tỉnh dân tộc tại Nam Bộ những năm 1920–1940.
Khi trào lưu đấu tranh giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX còn đang loay hoay tìm con đường mới, tại đất Sài Gòn – Gia Định xuất hiện một trí thức trẻ mang tầm vóc đặc biệt. Ông không chọn con đường làm quan hay an thân với tấm bằng Cử nhân Luật tại Pháp, mà chọn đứng về phía nhân dân để trở thành "linh hồn" của phong trảo thức tỉnh thanh niên Nam Bộ. Người đó chính là Nguyễn An Ninh (1900 – 1943, quê tại xã Mỹ Lộc, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An).
Tốt nghiệp Đại học Sorbonne (Pháp) với tài năng kiệt xuất, Nguyễn An Ninh sở hữu trí tuệ sắc bén, thông thạo nhiều ngoại ngữ và thấu hiểu sâu sắc các tư tưởng tự do, dân chủ của phương Tây. Tuy nhiên, chữ “hoa” trong cuộc đời ông không nằm ở tấm bằng danh giá hay danh vọng cá nhân, mà ở tâm hồn yêu nước mãnh liệt, tư duy triết học tiến bộ và phong thái diễn thuyết cuốn hút làm mê đắm hàng vạn người. Còn chữ “lửa” chính là những bài báo đanh thép, các buổi diễn thuyết rực lửa và 5 lần vào sinh ra tử trong ngục tù thực dân.
Tầm vóc và đóng góp của Nguyễn An Ninh mang tính tiên phong, đặt nền móng tư tưởng cho cả một thế hệ:
Vũ khí báo chí đập tan sự mê muội: Tháng 12 năm 1923, ông sáng lập tờ báo tiếng Pháp L'Annam (Nước An Nam). Bằng những bài viết giàu tính chiến đấu, ông trực tiếp công kích chính sách đô hộ dã man của thực dân Pháp, vạch trần bản chất bóc lột và kêu gọi nhân dân thức tỉnh, đòi các quyền tự do, dân chủ căn bản.
Diễn thuyết "Cao vọng của thanh niên An Nam" (1923): Buổi diễn thuyết lịch sử tại Sài Gòn của ông đã tạo nên một cơn địa chấn tư tưởng. Ông kêu gọi thanh niên từ bỏ lối sống thụ động, phải dũng cảm học tập, mở mang trí tuệ và gánh vác sứ mệnh giải phóng dân tộc. Tiếng vang của buổi diễn thuyết đã biến Nguyễn An Ninh thành thần tượng của giới trí thức, học sinh, sinh viên toàn miền Nam.
Cầu nối và chất keo gắn kết phong trào: Không chỉ hoạt động độc lập, Nguyễn An Ninh có mối quan hệ sâu sắc với Nguyễn Ái Quốc (từ thời ở Pháp) và các nhà lãnh đạo cộng sản tiền bối như Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Lê Hồng Phong, Phạm Văn Đồng... Ông đóng vai trò quan trọng trong việc vận động Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1936 – 1939), kết nối các lực lượng yêu nước.
Trước ảnh hưởng quá lớn của ông, thực dân Pháp coi Nguyễn An Ninh là "kẻ thù nguy hiểm nhất" ở Nam Kỳ. Chúng tìm mọi cách mua chuộc, đe dọa nhưng đều thất bại. Bị bắt tới 5 lần, ông vẫn giữ vững khí tiết. Tháng 10 năm 1939, ông bị kết án 5 năm tù và bị đày ra Nhà tù Côn Đảo.
Tại địa ngục trần gian Côn Đảo, dù bị giam cầm trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt và bị hành hạ dã man, Nguyễn An Ninh vẫn giữ vững tinh thần, trở thành chỗ dựa tinh thần cho các đồng chí cấm tù. Ngày 14 tháng 8 năm 1943, do chế độ tù tù tàn bạo, nhà tư tưởng kiệt xuất của dân tộc đã trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 43.
Nguyễn An Ninh ngã xuống trước thềm Cách mạng Tháng Tám, nhưng ngọn đuốc tri thức và tinh thần xả thân vì tự do của ông đã thắp sáng con đường đấu tranh cho hàng triệu thanh niên Việt Nam. Tên ông được đặt cho những con phố, ngôi trường lớn nhất trên khắp cả nước như một lời tri ân bất tử dành cho người con ưu tú của Nam Bộ quật cường.
