Nguyễn An Ninh - Ngọn lửa không khuất trong ngục Côn Đảo

Mùa hè năm 1943. Giữa cái nắng như thiêu đốt của nhà tù Côn Đảo, một người tù chính trị đang nằm trên chiếc phản gỗ cũ kỹ. Căn bệnh kiết lỵ và sốt rét khiến cơ thể ông chỉ còn da bọc xương. Nhưng mỗi khi có người tù trẻ đến thăm, ánh mắt ông vẫn sáng lên. Người ấy là Nguyễn An Ninh. Nhiều người trong tù gọi ông bằng cái tên kính trọng: "Ông Ninh." Trước khi bị giam cầm, Nguyễn An Ninh từng là một luật sư trẻ tài năng. Sau khi tốt nghiệp Đại học Sorbonne ở Pháp, ông có thể ở lại để hưởng cuộc sống sung túc. Nhưng ông chọn trở về Việt Nam. Ông từng nói với bạn bè: "Một dân tộc muốn được tôn trọng thì trước hết phải tự đứng lên giành lấy tự do." Năm 1923, ông xuất bản tờ báo La Cloche Fêlée (Chuông Rè). Những bài viết mạnh mẽ của ông lên án chế độ thực dân, kêu gọi thanh niên từ bỏ lối sống an phận để dấn thân vì đất nước. Tờ báo nhanh chóng trở thành tiếng nói có sức ảnh hưởng lớn trong giới trí thức và thanh niên Nam Kỳ. Nhiều bài báo bị chính quyền thực dân tịch thu ngay sau khi phát hành. Nhưng càng cấm, người đọc càng tìm đọc. Nhiều lần bị bắt. Nhiều lần được trả tự do. Nguyễn An Ninh vẫn tiếp tục diễn thuyết, tổ chức thanh niên yêu nước, vận động nhân dân đấu tranh. Có người khuyên ông: "Ông nên im lặng một thời gian để tránh bị bắt." Ông chỉ mỉm cười: "Nếu người biết nói đều im lặng thì ai sẽ nói thay nhân dân?" Đó cũng là lý do ông liên tục bị thực dân Pháp theo dõi. Đến năm 1939, ông bị bắt lần cuối và bị kết án đưa ra Côn Đảo. Trong tù, Nguyễn An Ninh không có sách. Không có bục giảng. Nhưng ông vẫn là một người thầy. Buổi tối, sau giờ lao động khổ sai, những người tù trẻ thường quây quanh ông. Ông kể về lịch sử dân tộc. Ông nói về lòng yêu nước. Ông phân tích vì sao một dân tộc muốn độc lập phải có tri thức, phải biết đoàn kết và biết hy sinh. Có người sau này nhớ lại: "Mỗi lần nghe ông Ninh nói chuyện, chúng tôi quên cả đói, cả mệt." Ông không gieo vào họ sự căm thù. Ông gieo niềm tin. Niềm tin rằng đất nước rồi sẽ có ngày độc lập. Đầu tháng 8 năm 1943. Sức khỏe Nguyễn An Ninh suy kiệt. Bạn tù khuyên ông cố ăn thêm chút cháo loãng. Ông chỉ khẽ lắc đầu. Điều ông quan tâm nhất không phải bệnh tật của mình. Ông nắm tay những người bạn tù trẻ và dặn: "Các anh còn sống thì phải tiếp tục con đường của dân tộc." Ngày 14 tháng 8 năm 1943, Nguyễn An Ninh trút hơi thở cuối cùng tại Côn Đảo, khi mới 43 tuổi. Không có lễ tang. Không có vòng hoa. Chỉ có những người bạn tù lặng lẽ cúi đầu tiễn biệt. Nhưng từ sau ngày ấy, những điều ông truyền lại vẫn tiếp tục sống trong lòng biết bao người yêu nước. Nhiều học trò, đồng chí và thanh niên từng chịu ảnh hưởng từ tư tưởng của Nguyễn An Ninh sau này đã trở thành những cán bộ cách mạng, góp phần vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Thông điệp Cuộc đời Nguyễn An Ninh là minh chứng rằng sức mạnh của một dân tộc không chỉ được tạo nên bằng súng đạn mà còn bằng tư tưởng, tri thức và lòng yêu nước. Giữa thời hoa lửa của dân tộc, ông đã dùng ngòi bút làm vũ khí, dùng diễn đàn làm mặt trận và dùng chính cuộc đời mình để thức tỉnh khát vọng độc lập của tuổi trẻ Việt Nam. Dù ngã xuống trong lao tù Côn Đảo, ngọn lửa Nguyễn An Ninh chưa bao giờ tắt. Đó là ngọn lửa của tinh thần tự do, của ý chí dấn thân và của trách nhiệm trước vận mệnh Tổ quốc.