Nguyễn An Ninh – người thức tỉnh cả một thế hệ thanh niên Nam Kỳ

Nhà trí thức Tây học lừng danh với tờ báo "Chuông rè", năm lần bị bắt và hy sinh tại Côn Đảo năm 1943.

Nguyễn An Ninh sinh năm 1900 tại Hóc Môn, Gia Định, con nhà nho yêu nước. Đỗ cử nhân Luật tại Pháp khi mới ngoài 20 tuổi, giao du với các nhà cách mạng tại Paris trong đó có Nguyễn Ái Quốc, ông từ chối mọi vinh hoa mà thực dân hứa hẹn, trở về nước chọn con đường "đánh thức đồng bào".

Năm 1923, ông sáng lập tờ báo tiếng Pháp La Cloche Fêlée ("Chuông rè") công khai đả kích chế độ thuộc địa ngay tại Sài Gòn – tờ báo làm rung động dư luận, thức tỉnh cả thế hệ thanh niên Nam Kỳ. Những buổi diễn thuyết của "cậu Ninh" thu hút hàng nghìn người; ông đi khắp lục tỉnh, bán dầu cù là, cắt tóc dạo để gần gũi dân nghèo, truyền bá tư tưởng yêu nước. Ông cộng tác chặt chẽ với những người cộng sản trong các phong trào đấu tranh công khai, đặc biệt thời kỳ Mặt trận Dân chủ và phong trào Đông Dương Đại hội (1936).

Hoạt động không mệt mỏi khiến ông năm lần bị thực dân bắt giam. Lần cuối năm 1939, ông bị kết án đày Côn Đảo. Bị hành hạ, kiệt sức trong lao tù, ông qua đời tại Côn Đảo tháng 8/1943, để lại những vần thơ tuyệt mệnh đau đáu việc nước: "Sống mà vô dụng, sống làm chi…"

Nguyễn An Ninh được hậu thế tôn vinh là nhà yêu nước lớn, chiếc cầu nối giữa phong trào yêu nước đầu thế kỷ với cách mạng vô sản; tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học khắp miền Nam.