Nguyễn An Ninh – Người trí thức yêu nước với tiếng chuông thức tỉnh thanh niên Việt Nam

Trong lịch sử phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX, Nguyễn An Ninh là một gương mặt trí thức đặc biệt. Ông không chỉ là nhà báo, nhà văn, nhà diễn thuyết tài năng, mà còn là một chiến sĩ yêu nước kiên cường, người đã dùng ngòi bút, tiếng nói và cả cuộc đời mình để thức tỉnh thanh niên, trí thức và quần chúng nhân dân đứng lên đấu tranh chống thực dân Pháp.

Nguyễn An Ninh sinh ngày 15/9/1900 tại quê mẹ ở xã Long Thượng, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Ông là con của chí sĩ Nguyễn An Khương, một nhà nho yêu nước từng tham gia các phong trào Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, Duy Tân. Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, từ nhỏ Nguyễn An Ninh đã được tiếp nhận nền giáo dục nghiêm cẩn, được học chữ Nho, Tứ Thư, Ngũ Kinh, đồng thời sớm tiếp xúc với môi trường học thuật hiện đại.

Năm 10 tuổi, Nguyễn An Ninh lên Sài Gòn sống với cha mẹ và học tại Trường Chasseloup Laubat. Ông học rất giỏi tiếng Pháp, tốt nghiệp trung học cơ sở hạng ưu và được tuyển thẳng vào Trường Cao đẳng Hà Nội. Trong thời gian chờ nhập học, ông làm phóng viên tập sự, viết tin cho báo Courrier Saigonnais. Đây là những bước đầu tiên đưa ông đến với báo chí, lĩnh vực sau này trở thành vũ khí sắc bén trong cuộc đấu tranh chống thực dân.

Năm 1916, Nguyễn An Ninh học tại Trường Cao đẳng Luật Hà Nội. Khi đang học năm thứ hai, sau kỳ nghỉ hè về thăm cha, ông quyết định không tiếp tục học ở Hà Nội mà sang Pháp du học. Năm 1918, ông theo học ngành Luật tại Đại học Sorbonne, Paris. Tại đây, ông chăm chỉ học tập, nghiên cứu, đồng thời mở rộng tiếp xúc với các trí thức tiến bộ Pháp và những người Việt Nam yêu nước đang hoạt động ở Pháp như Phan Châu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn Thế Truyền và Nguyễn Ái Quốc.

Những cuộc gặp gỡ, trao đổi tại Paris đã ảnh hưởng sâu sắc đến tư tưởng của Nguyễn An Ninh. Ông thường xuyên tham dự các buổi diễn thuyết của trí thức tiến bộ, kết bạn với nhà văn, nhà báo Pháp và tìm hiểu các tư tưởng mới của thời đại. Sau hai năm học tập, ông đoạt bằng cử nhân Luật, nhưng thay vì chọn cuộc sống yên ổn, Nguyễn An Ninh trở về nước để dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.

Tháng 8 năm 1920, Nguyễn An Ninh tiếp tục sang Pháp. Ông làm phiên dịch cho cụ Phan Châu Trinh trong những lần gặp nhà cầm quyền Pháp, đồng thời thường xuyên gặp gỡ, cung cấp tư liệu về tội ác của thực dân Pháp ở Đông Dương cho Nguyễn Ái Quốc. Trong thời gian này, ông gia nhập Hội người Việt Nam yêu nước, Hội Liên minh Nhân quyền, Hội Liên hiệp Thuộc địa, ngày càng gắn bó với phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân.

Ngày 25/01/1923, Nguyễn An Ninh trở về Việt Nam. Từ đây, ông bước vào giai đoạn hoạt động sôi nổi bằng diễn thuyết, viết báo, viết sách. Bài diễn thuyết nổi tiếng “Lý tưởng của thanh niên Việt Nam” tại Hội Khuyến học Nam Kỳ ở Sài Gòn vang lên như một lời thức tỉnh mạnh mẽ, kêu gọi thanh niên và trí thức nhận rõ thân phận của người dân mất nước, từ đó đứng lên hành động vì dân tộc.

Trước sự đe dọa của chính quyền thực dân, Nguyễn An Ninh không lùi bước. Ông cho ra đời tờ báo Pháp văn La Cloche Fêlée, nghĩa là “Cái chuông rè”, làm cơ quan ngôn luận chống thực dân Pháp. Không chỉ viết báo, ông tự mình ôm báo đi bán để tiếp xúc với độc giả, lắng nghe dư luận và gần gũi với quần chúng lao động. Hình ảnh người trí thức Tây học tự đi bán báo giữa Sài Gòn là hình ảnh đẹp về tinh thần dấn thân, gần dân và không ngại gian khổ.

Trong tập sách “Nước Pháp ở Đông Dương” xuất bản tại Paris năm 1925, Nguyễn An Ninh đã vạch trần bản chất thật của chủ nghĩa thực dân. Ông chỉ rõ rằng nước Pháp đến Đông Dương không phải vì lòng nhân đạo hay sứ mệnh khai hóa, mà vì lợi ích thực dân. Những lập luận sắc bén ấy đã góp phần thức tỉnh nhận thức của nhiều người, làm lung lay luận điệu “khai hóa văn minh” mà thực dân Pháp thường rêu rao.

Năm 1925, Nguyễn An Ninh hướng mạnh hoạt động về nông thôn Nam Kỳ. Ông tin tưởng vào quần chúng, đặc biệt là nông dân – lực lượng đang chịu nhiều áp bức, sẵn sàng đứng lên khi được giác ngộ và tổ chức. Là một trí thức Tây học, ông không đứng xa quần chúng, mà đi vào lục tỉnh, tiếp xúc với nông dân, cổ vũ tinh thần đấu tranh. Chính điều đó khiến ông được nhân dân miền Nam nhiệt liệt hưởng ứng.

Dù chưa đứng trong hàng ngũ Đảng Cộng sản vào thời điểm đó, tư tưởng và hành động của Nguyễn An Ninh ngày càng xích gần với chủ nghĩa Lênin và phong trào cách mạng vô sản. Qua các bài báo, bài diễn thuyết và hoạt động thực tiễn, ông thể hiện quan điểm đấu tranh phù hợp với xu thế cách mạng tiến bộ, đứng về phía nhân dân lao động và chống lại ách thống trị thực dân.

Tháng 3 năm 1926, Nguyễn An Ninh bị thực dân Pháp bắt và kết án 18 tháng tù. Sau 10 tháng giam giữ, ông được ân xá. Năm 1927, ông lại sang Pháp tiếp tục hoạt động và học chương trình tiến sĩ luật. Đến năm 1928, ông trở về nước, tiếp tục đấu tranh chống Pháp. Năm 1929, ông lại bị bắt, bị kết án 3 năm tù với tội danh liên quan đến “Hội kín Nguyễn An Ninh”.

Ra tù năm 1930, Nguyễn An Ninh vẫn không ngừng đấu tranh. Ông tham gia các hoạt động chính trị công khai, vạch mặt các phần tử cơ hội, ứng cử vào Hội đồng quản hạt và tiếp tục dùng tiếng nói, ngòi bút để bênh vực quyền lợi của nhân dân. Tháng 4 năm 1936, ông lại bị bắt. Trong tù, ông tuyệt thực phản đối, được quần chúng nhân dân ủng hộ mạnh mẽ, buộc thực dân Pháp phải trả tự do cho ông vào tháng 11 năm 1936.

Ngày 05/10/1939, Nguyễn An Ninh bị kết án 5 năm tù và bị đày ra Côn Đảo. Trong chốn lao tù khắc nghiệt, thực dân Pháp hành hạ ông đến kiệt sức. Ngày 14/8/1943, Nguyễn An Ninh mất trong tù, khép lại cuộc đời của một trí thức yêu nước mới 43 tuổi nhưng đã dành trọn tâm huyết cho dân tộc.

Nguyễn An Ninh để lại nhiều tác phẩm có giá trị, gồm các bài diễn thuyết, bài báo bằng tiếng Việt và tiếng Pháp, cùng các sách như “Tôn giáo”, “Trưng nữ vương”, “Dân ước”. Tác phẩm và hoạt động của ông không chỉ gây tiếng vang trong giới trí thức tiến bộ, mà còn góp phần thức tỉnh thanh niên, cổ vũ quần chúng, mở đường cho những tư tưởng cách mạng phát triển mạnh mẽ hơn ở Việt Nam.

Ngày 01/8/1980, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng Nguyễn An Ninh danh hiệu liệt sĩ. Tháng 9 năm 2002, nhà tưởng niệm Nguyễn An Ninh được khánh thành tại Quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh, trở thành địa chỉ lưu giữ và tri ân một người trí thức yêu nước lớn của dân tộc.

Nguyễn An Ninh là biểu tượng của người trí thức dấn thân, dám nghĩ, dám nói, dám hành động vì độc lập dân tộc và quyền sống của nhân dân. Tiếng chuông mà ông gióng lên qua báo chí, diễn thuyết và hoạt động cách mạng vẫn còn vang vọng đến hôm nay, nhắc nhở thế hệ trẻ phải biết sống có lý tưởng, có bản lĩnh, có trách nhiệm với đất nước và nhân dân.