Nguyễn Ánh (1762–1820), sau này lên ngôi với niên hiệu Gia Long, là người sáng lập triều Nguyễn, triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam.

Nguyễn Ánh (1762–1820), sau này lên ngôi với niên hiệu Gia Long, là người sáng lập triều Nguyễn, triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam.

Nguyễn Ánh sinh năm 1762, thuộc dòng họ Nguyễn ở Đàng Trong. Khi phong trào Tây Sơn phát triển mạnh, chính quyền họ Nguyễn ở Đàng Trong bị đánh đổ. Nguyễn Ánh nhiều lần phải rời khỏi Gia Định để tránh quân Tây Sơn, đồng thời tập hợp lực lượng và tìm cách khôi phục quyền lực.

Trong nhiều năm, Nguyễn Ánh vừa chiến đấu vừa xây dựng lực lượng. Ông nhận được sự hỗ trợ của một số người Việt và sự giúp đỡ về quân sự, kỹ thuật từ người nước ngoài. Sau nhiều năm giao tranh, đến năm 1802, Nguyễn Ánh đánh bại nhà Tây Sơn, lên ngôi Hoàng đế và lấy niên hiệu Gia Long.

Gia Long chọn Phú Xuân (Huế) làm kinh đô và bắt đầu xây dựng một nhà nước thống nhất trên phạm vi cả nước. Ông tổ chức lại bộ máy hành chính, củng cố quân đội và thực hiện nhiều công trình xây dựng nhằm tăng cường sự quản lý của triều đình.

Triều Nguyễn dưới thời Gia Long cũng chú trọng xác lập và quản lý lãnh thổ, trong đó có việc tiếp tục thực hiện các hoạt động quản lý đối với Hoàng Sa và Trường Sa.

Gia Long qua đời năm 1820, sau 18 năm trị vì. Ông để lại một dấu ấn rất lớn trong lịch sử Việt Nam khi thống nhất đất nước và thành lập triều Nguyễn.

Nhân vật Nguyễn Ánh – Gia Long có nhiều đánh giá khác nhau trong lịch sử. Tuy nhiên, xét về vai trò lịch sử, ông là người đã kết thúc thời kỳ nội chiến Tây Sơn – Nguyễn và mở đầu triều Nguyễn, kéo dài từ 1802 đến 1945.