Nguyễn Bá Loan – không ký tên vào sự khuất phục

Nguyễn Bá Loan sinh năm 1857 tại Lạc Phố, vùng Đức Nhuận. Ông tham gia phong trào Cần Vương ở Quảng Ngãi, rồi tiếp tục gắn bó với các hoạt động yêu nước khi thế kỷ mới mở ra. Hoàn cảnh thay đổi, phương thức đấu tranh thay đổi, nhưng mối bận tâm của ông vẫn là cảnh người dân chịu áp bức và đất nước mất quyền tự chủ.

Năm 1908, phong trào chống sưu thuế lan rộng ở Trung Kỳ. Nguyễn Bá Loan tham gia vận động nhân dân. Khi bị bắt, ông không chọn cách chối bỏ những việc mình đã làm để cầu sống. Tư liệu ghi ông từ chối khuất phục và bị xử tử ngày 23/4/1908.

Có những người để lại nhiều tác phẩm; có người chỉ để lại một thái độ trước giờ phút quyết định. Với Nguyễn Bá Loan, thái độ ấy là không đổi trắng thay đen để bảo toàn bản thân. Từ Lạc Phố, câu chuyện của ông đi qua hơn một thế kỷ để nhắc rằng phẩm giá đôi khi được giữ bằng một chữ “không” nói đúng lúc.