NGUYỄN BÁ NGỌC
Năm 1952, tại thôn Ngọc Trà 1, xã Quảng Trung, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa, Nguyễn Bá Ngọc chào đời trong một gia đình nông dân đông con (con thứ hai trong bảy anh chị em). Cuộc sống những năm tháng ấy còn khó khăn, nhưng Ngọc lớn lên trong không khí yêu nước và tinh thần đoàn kết của quê hương ven sông Yên, gần phà Ghép – một trong những “mạch máu” giao thông quan trọng trên trục Bắc – Nam.
Thời hoa niên của Ngọc chỉ vỏn vẹn hơn mười ba năm. Cậu là học sinh lớp 4B trường phổ thông cơ sở Quảng Trung – một cậu bé chăm ngoan, học giỏi, hay giúp đỡ bạn bè. Ngọc ít nói, nhưng hành động thì rất nhanh nhẹn và tử tế. Những buổi sáng cậu cắp sách đến trường, chiều về phụ cha mẹ việc đồng áng, chăn trâu, cắt cỏ, hoặc chơi đùa với các em nhỏ trong xóm. Cuộc sống tuổi thơ của Ngọc bình dị như bao đứa trẻ khác ở vùng quê Thanh Hóa: chân đất chạy nhảy trên những con đường làng, tiếng cười vang vọng giữa cánh đồng lúa xanh.
Nhưng năm 1965, khi Ngọc vừa tròn 13 tuổi (sắp bước sang tuổi 14), chiến tranh leo thang. Máy bay Mỹ liên tục oanh tạc ác liệt vùng quê ven phà Ghép. Mỗi khi nghe tiếng máy bay gầm rú, người lớn lao ra đồng làm việc, trẻ em vội vàng chạy xuống hầm trú ẩn.
Sáng ngày 4 tháng 4 năm 1965, một trận mưa bom kinh hoàng lại ập xuống xã Quảng Trung. Bố mẹ Ngọc đi làm đồng vắng nhà. Ngọc một mình dìu các em nhỏ trong gia đình xuống hầm trú bom an toàn. Ngồi dưới hầm tối om, giữa tiếng bom nổ vang trời, cậu bỗng nghe tiếng khóc thét kinh hoàng từ ngôi nhà bên cạnh – nhà bạn Khương.
Không một giây do dự, Ngọc lao ra khỏi hầm, băng mình qua mưa bom đạn. Khi chạy sang, cậu thấy bạn Khương đã bị thương nằm bất động, còn hai đứa em nhỏ của Khương đang gào khóc trong hoảng loạn giữa khói lửa. Bất chấp bom bi đang rơi vèo vèo, Ngọc vội vàng bế đứa nhỏ nhất, dắt đứa còn lại, lấy thân mình che chở cho các em. Cậu vừa dìu, vừa bế, vừa động viên: “Đừng khóc, theo anh xuống hầm mau!” Gần tới miệng hầm, một quả bom nổ gần đó. Mảnh bom bi găm sâu vào lưng Ngọc. Máu chảy lênh láng, thấm đỏ chiếc áo học sinh mỏng manh. Dù đau đớn tột cùng, Ngọc vẫn cố gắng đưa hai em nhỏ vào hầm an toàn trước khi ngã quỵ.
Hai đứa trẻ được cứu sống. Ngọc được bà con hàng xóm đưa đi cấp cứu, nhưng vết thương quá nặng. Đến 2 giờ sáng ngày 5 tháng 4 năm 1965, người thiếu niên anh hùng đã trút hơi thở cuối cùng, khi mới vừa tròn 13 tuổi và vẫn còn là học sinh lớp 4.
Hành động quên mình của Ngọc đã khiến cả nước xúc động. Tấm gương “thiếu niên dũng cảm” được thiếu nhi khắp nơi học tập, trở thành bài hát, thành phong trào thi đua. Năm 2016, hơn 50 năm sau ngày hy sinh, Nhà nước truy tặng Nguyễn Bá Ngọc danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Chiến công hạng Ba. Thời hoa niên của Nguyễn Bá Ngọc không phải những ngày tháng êm đềm với sách vở và trò chơi. Đó là hoa niên của lòng dũng cảm và tình yêu thương, nở rộ chỉ trong khoảnh khắc giữa bom đạn, để cứu hai sinh mạng và mãi mãi khắc sâu vào lòng dân tộc.
Câu chuyện về cậu bé 13 tuổi lấy thân mình che chở các em nhỏ vẫn được kể lại ở Quảng Xương, ở Thanh Hóa, và khắp đất nước Việt Nam – như một minh chứng rằng lòng dũng cảm không đo bằng tuổi tác, mà bằng trái tim.
