Nguyễn Bá Ngọc: Bản Anh Hùng Ca Tuổi Thiếu Niên Bên Bến Phà Ghép
Trong những năm tháng khói lửa của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, mảnh đất Thanh Hóa kiên cường đã trở thành một trong những tọa độ túi bom ác liệt nhất miền Bắc. Nơi ấy, bên dòng sông Yên lịch sử, hành động xả thân cứu các em nhỏ trong mưa bom bão đạn của người thiếu niên Nguyễn Bá Ngọc đã khắc tạc nên một biểu tượng sáng ngời về lòng dũng cảm và đức hy sinh vô bờ bến của tuổi trẻ Việt Nam.
Tuổi thơ dưới tầm bom đạn leo thang
Nguyễn Bá Ngọc sinh năm 1951 (các tài liệu đi học ghi sinh năm 1952), quê tại làng Ngọc Trà, xã Quảng Trung, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa. Anh là người con thứ hai trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng có 7 anh chị em.
Vào năm học 1964 – 1965, khi đang là cậu học sinh lớp 4B bước sang tuổi 13–14, đế quốc Mỹ bắt đầu ồ ạt đưa quân viễn chinh vào miền Nam, đồng thời leo thang mở chiến dịch không kích đánh phá tàn khốc các tỉnh miền Bắc. Máy bay địch không từ một thủ đoạn nào, trút bom rải thảm xuống cả trường học, bệnh viện, khu dân cư. Cậu học trò nhỏ Nguyễn Bá Ngọc cùng bạn bè trang lứa phải cắp sách đến trường trong cảnh sơ tán dưới những đoạn hào giao thông và căn hầm chữ A sâu hoắm.
Trong những ngày đầu tháng 4 năm 1965, không quân Mỹ tập trung đánh phá dữ dội vào các điểm nút giao thông huyết mạch trên Quốc lộ 1A nhằm cắt đứt tuyến chi viện từ hậu phương miền Bắc cho tiền tuyến miền Nam: từ cầu Hàm Rồng, Đò Lèn cho đến bến phà Ghép bắc qua dòng sông Yên (nối liền hai huyện Quảng Xương và Tĩnh Gia). Làng Ngọc Trà nằm ngay sát bờ sông trở thành mục tiêu hứng chịu những trận mưa bom hủy diệt.
Buổi sáng định mệnh ngày 4 tháng 4 năm 1965
Sáng ngày Chủ nhật, 4 tháng 4 năm 1965, không gian yên bình của làng quê bị xé toang bởi tiếng gầm rú của máy bay phản lực Mỹ. Hôm ấy người lớn trong làng đa phần đã ra đồng hoặc cầm súng bám trụ các vị trí chiến đấu. Nghe còi báo động, bố của Ngọc vội vã vác súng chạy ra trận địa của tổ săn máy bay; người anh trai tên Phàn – giao liên của xã đội – cũng lập tức lao ra vị trí thực hiện nhiệm vụ.
Ở nhà, vào khoảng 8 giờ 30 phút, Nguyễn Bá Ngọc cùng mẹ nhanh chóng dẫn 5 người em nhỏ xuống căn hầm trú ẩn trong vườn. Vừa dứt bước chân xuống hầm thì bom Mỹ bắt đầu dội rầm trời rung chuyển cả mặt đất.
Chính vào thời khắc ấy, cách đó không xa, bốn anh em Khương, Toanh, Oong và Đơ – con ông Khánh nhà hàng xóm – vẫn đang quây quần bên mâm cơm. Một quả bom phạt trúng góc nhà bên cạnh tiếng nổ đanh gọn xé toang không gian.
Từ dưới hầm, nghe thấy tiếng khóc thét hoảng loạn của trẻ thơ từ phía nhà Khương, không một giây ngần ngại hay sợ hãi hiểm nguy, Ngọc vùng dậy, nhào khỏi hầm lao thẳng qua làn khói lửa sang ứng cứu bạn.
Lấy thân mình che chở đàn em thơ
Cảnh tượng đổ nát hiện ra trước mắt: Khương – người bạn học cùng trang lứa – đã bị bom đánh trúng và trút hơi thở cuối cùng. Cạnh góc vách nhà đổ nát, bé Oong (6 tuổi) đang run rẩy gào khóc, các em nhỏ còn lại hoảng loạn kêu cứu.
Ngọc vội vàng ôm chầm lấy bé Oong, dìu đưa em băng qua khoảng sân đang mù mịt khói để đưa về hầm nhà mình an toàn. Nhận thấy ngoài kia đàn em nhỏ vẫn đang bơ vơ giữa miệng hố bom, một lần nữa cậu thiếu niên lại nhoài người lao ra ngoài.
Lần này, tìm thấy bé Đơ, Ngọc ôm chặt em vào lòng, lấy trọn tấm lưng của mình làm lá chắn che chở bom rơi rồi bò lùi về phía miệng hầm. Đang bò được một đoạn, thấy em Toanh bị thương nặng, máu chảy đầm đìa khắp cơ thể, Ngọc động viên Toanh cố bám chặt vào người mình rồi dồn toàn bộ sức lực của một cậu bé 14 tuổi, vừa bò vừa kéo hai em vượt qua làn đạn réo rắt.
Ngay lúc Ngọc đang bò sát miệng hầm trú ẩn, máy bay giặc lại tiếp tục trút bom bi sát thương. Những mảnh bom và viên bi sắt rít qua không trung găm thẳng vào người Ngọc. Dù bị trúng đạn rất hiểm ở ngực và lưng, máu tuôn xối xả ướt đẫm áo, Ngọc vẫn nghiến răng chịu đau đớn, đẩy bằng được hai em nhỏ xuống hầm an toàn rồi mới tái mặt, lả đi.
Khúc tráng ca bất tử và sự vinh danh sau nửa thế kỷ
Ngay sau trận oanh tạc, bà Lê Thị Khoát (người làng Ngọc Khê) – một nữ cứu thương kiên cường vừa trực tiếp chiến đấu trên trận tuyến phà Ghép – đã lập tức có mặt băng bó vết thương cho Ngọc. Giữa hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, thuốc men thiếu thốn và bom đạn vẫn gầm rú rình rập, cậu bé kiên cường cầm cự từng hơi thở.
Nhưng vì vết thương quá nặng và mất nhiều máu, Nguyễn Bá Ngọc đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 2 giờ sáng ngày 5 tháng 4 năm 1965 tại bệnh viện, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho gia đình, xóm làng và đồng đội.
Hành động quên mình cứu bạn, cứu em nhỏ của người thiếu niên 14 tuổi đã làm chấn động lương tri và lay động trái tim hàng triệu thiếu nhi cả nước. Ngay trong năm 1965 và những năm tiếp theo, phong trào học tập tấm gương Nguyễn Bá Ngọc bùng lên mạnh mẽ với hàng loạt tấm gương dũng cảm xuất hiện như Trần Thị Miên, Trần Thị Vệ (Thanh Hóa), Trần Quốc Ý (Nghệ Tĩnh)... Cậu thiếu niên liệt sĩ đã trở thành nguồn cảm hứng thiêng liêng, tên tuổi của anh được trang trọng đặt cho nhiều liên đội thiếu niên tiền phong và các ngôi trường tiểu học trên khắp dải đất hình chữ S.
Đúng nửa thế kỷ sau ngày anh ngã xuống bảo vệ các em thơ, ngày 10 tháng 12 năm 2015, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã ký quyết định truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước cho liệt sĩ Nguyễn Bá Ngọc. Đến ngày 1 tháng 9 năm 2016, chính quyền tỉnh Thanh Hóa phối hợp cùng Trung ương Đoàn long trọng tổ chức lễ trao danh hiệu anh hùng cho người con ưu tú của quê hương Quảng Trung.
Tại quê hương Quảng Trung bên dòng sông Yên êm đềm, ngôi trường mang tên Nguyễn Bá Ngọc cùng bức tượng đài anh đứng sừng sững giữa sân trường vẫn ngày ngày soi bóng, nhắc nhở các thế hệ măng non về một người thiếu niên anh hùng đã hóa thân vào hồn thiêng sông núi.
