NGUYỄN BÁ PHÁT – NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO HẢI QUÂN NHÂN DÂN VIỆT NAM VÀ TUYẾN ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH TRÊN BIỂN

NGUYỄN BÁ PHÁT – NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO HẢI QUÂN NHÂN DÂN VIỆT NAM VÀ TUYẾN ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH TRÊN BIỂN

Trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ, khi nhắc đến những con đường vận chuyển chi viện cho chiến trường miền Nam, người ta thường nhớ đến đường Trường Sơn. Nhưng trên biển cũng có một tuyến đường đặc biệt, nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Đó là Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Để hình thành và duy trì được tuyến vận tải đặc biệt ấy là công sức của rất nhiều cán bộ, chiến sĩ. Trong số những người có đóng góp quan trọng vào quá trình xây dựng lực lượng Hải quân và tổ chức vận tải trên biển có Thiếu tướng Nguyễn Bá Phát.

Ông sinh năm 1921, quê ở Quảng Nam và qua đời năm 1993. Trong cuộc đời hoạt động của mình, ông từng giữ cương vị Tư lệnh Quân chủng Hải quân, đồng thời đảm nhiệm nhiều trọng trách khác trong quân đội và Nhà nước.

Nguyễn Bá Phát trưởng thành trong những năm đất nước còn chịu sự thống trị của thực dân Pháp.

Cũng giống nhiều thanh niên Việt Nam cùng thời, ông sớm tham gia hoạt động cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đất nước bước vào một thời kỳ mới.

Nhưng nền độc lập vừa giành được phải đối mặt với nhiều thử thách.

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ.

Nguyễn Bá Phát tham gia lực lượng vũ trang và từng bước trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu.

Những năm tháng kháng chiến giúp ông tích lũy kinh nghiệm về tổ chức lực lượng, chỉ huy và xây dựng cơ sở.

Sau năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt.

Miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng lại đất nước, đồng thời trở thành hậu phương lớn cho cuộc đấu tranh thống nhất.

Trong hoàn cảnh ấy, một nhiệm vụ mới ngày càng trở nên quan trọng: xây dựng lực lượng bảo vệ vùng biển, đảo và từng bước hình thành một lực lượng hải quân có khả năng thực hiện những nhiệm vụ trên biển.

Nguyễn Bá Phát là một trong những cán bộ được giao tham gia xây dựng lực lượng này.

Những ngày đầu, Hải quân nhân dân Việt Nam còn rất non trẻ.

Cơ sở vật chất hạn chế.

Kinh nghiệm hoạt động trên biển chưa nhiều.

Việc xây dựng một lực lượng hải quân trong điều kiện đất nước còn nghèo và chiến tranh ngày càng mở rộng là một nhiệm vụ rất khó khăn.

Nguyễn Bá Phát dành nhiều thời gian xuống các đơn vị, khảo sát địa hình, cửa sông, luồng lạch và những khu vực ven biển.

Theo hồi ức của các đồng chí từng công tác cùng ông, ông thường xuyên đi cơ sở, trực tiếp tìm hiểu địa hình và điều kiện hoạt động của lực lượng. Ông được nhớ đến là một người chỉ huy gần gũi với cán bộ, chiến sĩ và luôn quan tâm đến thực tiễn.

Đó là một phong cách làm việc đáng chú ý.

Một người chỉ huy không thể chỉ ngồi trong phòng để hiểu hết một lực lượng.

Muốn xây dựng một đơn vị, cần hiểu con người.

Muốn tổ chức hoạt động trên biển, cần hiểu biển.

Muốn xây dựng phương án phù hợp, cần biết địa hình, thời tiết và điều kiện thực tế.

Nguyễn Bá Phát đã dành nhiều thời gian cho công việc ấy.

Năm 1955, Hải quân nhân dân Việt Nam chính thức được thành lập.

Đây là một dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng lực lượng vũ trang của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Nguyễn Bá Phát tiếp tục đảm nhiệm những vị trí quan trọng trong lực lượng Hải quân.

Ông từng giữ cương vị Tư lệnh Hải quân, trở thành một trong những người đặt nền móng cho quá trình xây dựng và phát triển lực lượng Hải quân nhân dân Việt Nam. Báo Quân đội nhân dân đánh giá ông là người có công lớn trong việc đặt nền móng xây dựng Hải quân nhân dân Việt Nam.

Nhưng lịch sử còn đặt trước ông một nhiệm vụ lớn hơn.

Cuộc kháng chiến chống Mỹ ngày càng phát triển.

Chiến trường miền Nam cần được chi viện.

Đường bộ Trường Sơn là một tuyến vận tải quan trọng.

Nhưng để tăng thêm khả năng chi viện, một tuyến vận tải chiến lược trên biển cũng được xây dựng.

Ngày 23 tháng 10 năm 1961, Đoàn 759 được thành lập, tiền thân của lực lượng vận tải biển sau này thuộc Hải quân nhân dân Việt Nam. Đây là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Những con tàu làm nhiệm vụ trên tuyến đường này về sau được gọi quen thuộc là “tàu không số”.

Đây là một cái tên đặc biệt.

Những con tàu ấy không hoạt động như những chuyến tàu vận tải thông thường.

Chúng phải giữ bí mật về hành trình, địa điểm xuất phát và nơi cập bến.

Mỗi chuyến đi đều đòi hỏi sự chuẩn bị rất kỹ lưỡng.

Đường Hồ Chí Minh trên biển trở thành một tuyến vận tải chiến lược, đưa vũ khí, hàng quân sự và cán bộ từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Theo các tài liệu của Bộ Quốc phòng, tuyến đường này cùng với đường Trường Sơn là hai tuyến vận tải chiến lược quan trọng phục vụ tiền tuyến miền Nam.

Nguyễn Bá Phát có vai trò quan trọng trong quá trình tổ chức và xây dựng lực lượng Hải quân trong thời kỳ ấy.

Ông đặc biệt quan tâm đến lực lượng vận tải biển.

Bởi ông hiểu rằng muốn một tuyến đường tồn tại lâu dài, không thể chỉ dựa vào lòng dũng cảm.

Cần có tổ chức.

Cần có kỷ luật.

Cần hiểu biển.

Cần có khả năng ứng phó với thời tiết.

Cần xây dựng hệ thống bến bãi và lực lượng tiếp nhận.

Và trên hết, phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa những người trên tàu với lực lượng ở bờ.

Đường Hồ Chí Minh trên biển vì thế không phải là một tuyến đường đơn giản.

Đó là cả một hệ thống được xây dựng qua thời gian.

Các chuyến tàu phải vượt qua khoảng cách rất xa.

Thời tiết trên biển thường xuyên thay đổi.

Có những chuyến đi trong điều kiện sóng gió phức tạp.

Có những lúc lực lượng phải tìm cách tránh sự phát hiện của đối phương.

Nhưng qua từng chuyến đi, kinh nghiệm được tích lũy.

Lực lượng ngày càng trưởng thành.

Tuyến đường ngày càng được củng cố.

Những chuyến tàu không số lần lượt đưa hàng chi viện vào nhiều địa bàn ở miền Nam.

Đằng sau mỗi chuyến tàu là rất nhiều con người.

Có người làm nhiệm vụ trên tàu.

Có người chuẩn bị hàng hóa.

Có người lo bến bãi.

Có người dẫn đường.

Có người bảo đảm thông tin.

Có người ở hậu phương chờ đợi.

Vì vậy, khi nói đến Đường Hồ Chí Minh trên biển, không thể chỉ nhắc đến một cá nhân.

Đó là thành quả của cả một lực lượng.

Nhưng trong quá trình hình thành lực lượng ấy, những người chỉ huy như Nguyễn Bá Phát giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Ông góp phần xây dựng một lực lượng hải quân còn non trẻ thành một lực lượng ngày càng trưởng thành.

Đường Hồ Chí Minh trên biển sau đó trở thành một trong những biểu tượng của ý chí và sức sáng tạo trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Theo tư liệu của Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, tuyến đường đã góp phần quan trọng vào việc đưa vũ khí, trang bị và lực lượng từ miền Bắc chi viện cho chiến trường miền Nam, đồng thời trở thành biểu tượng của ý chí, lòng dũng cảm và sức sáng tạo của quân và dân Việt Nam.

Những năm tháng ấy cũng cho thấy một điều rất rõ.

Trong chiến tranh, sức mạnh không chỉ đến từ những trận đánh trực tiếp.

Có những người tạo nên sức mạnh bằng việc mở đường.

Có người xây dựng lực lượng.

Có người vận chuyển lương thực.

Có người bảo đảm thông tin.

Có người nghiên cứu địa hình.

Và có những người làm công việc tổ chức để tất cả các lực lượng ấy có thể phối hợp với nhau.

Nguyễn Bá Phát thuộc về những con người ấy.

Ông là người làm công tác chỉ huy, nhưng đồng thời cũng là người dành nhiều thời gian tìm hiểu thực tế.

Chính sự kết hợp giữa tư duy tổ chức và kinh nghiệm thực tiễn giúp ông để lại dấu ấn trong quá trình xây dựng Hải quân.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, lực lượng Hải quân còn tham gia nhiều nhiệm vụ khác.

Không chỉ vận tải.

Các đơn vị còn thực hiện nhiệm vụ bảo vệ vùng biển, đảo và phối hợp với các lực lượng khác.

Đến mùa Xuân năm 1975, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy diễn ra trên toàn miền Nam.

Đường Hồ Chí Minh trên biển tiếp tục thực hiện nhiệm vụ cho đến những ngày cuối của cuộc chiến.

Khi đất nước thống nhất, một chương lịch sử khép lại.

Nhưng những kinh nghiệm xây dựng Hải quân và tổ chức hoạt động trên biển trở thành tài sản quan trọng cho giai đoạn tiếp theo.

Nguyễn Bá Phát tiếp tục đảm nhiệm những trọng trách khác.

Sau này, ông từng giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Thủy sản.

Điều đó cho thấy cuộc đời ông không dừng lại ở quân đội.

Từ một người xây dựng lực lượng Hải quân, ông tiếp tục tham gia công việc phát triển kinh tế biển trong thời bình.

Đó cũng là một sự chuyển đổi rất đáng chú ý.

Trong chiến tranh, biển là một tuyến vận tải và một không gian cần bảo vệ.

Trong thời bình, biển còn là nguồn tài nguyên, không gian phát triển kinh tế và một phần quan trọng của chủ quyền quốc gia.

Nguyễn Bá Phát đã dành một phần cuộc đời cho cả hai nhiệm vụ ấy.

Ông qua đời năm 1993.

Năm 2010, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân để ghi nhận những đóng góp của ông.

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Bá Phát, có thể thấy một hành trình đặc biệt.

Từ một người con của xứ Quảng.

Đến một cán bộ cách mạng.

Từ những năm tháng kháng chiến chống Pháp.

Đến quá trình xây dựng Hải quân nhân dân Việt Nam.

Từ những con tàu đầu tiên.

Đến tuyến vận tải chiến lược trên biển.

Và từ nhiệm vụ quân sự thời chiến đến công việc phát triển kinh tế biển trong thời bình.

Câu chuyện ấy giúp chúng ta hiểu rằng một dấu mốc lịch sử thường được tạo nên từ cả một quá trình chuẩn bị lâu dài.

Khi nhắc đến Đường Hồ Chí Minh trên biển, người ta có thể nhớ đến những con tàu không số.

Nhưng phía sau những con tàu ấy là cả một hệ thống con người.

Có những người trực tiếp ra khơi.

Có những người xây dựng lực lượng.

Có những người ở hậu phương.

Tất cả cùng góp phần tạo nên một tuyến đường đặc biệt trong lịch sử dân tộc.

Với người trẻ hôm nay, câu chuyện về Nguyễn Bá Phát còn gợi ra một bài học khác: muốn làm tốt một nhiệm vụ, trước hết phải chịu khó tìm hiểu thực tế.

Đừng chỉ học từ sách vở.

Hãy quan sát.

Hãy trải nghiệm.

Hãy lắng nghe những người có kinh nghiệm.

Hãy biết đặt câu hỏi và tìm cách giải quyết vấn đề.

Nguyễn Bá Phát từng dành nhiều thời gian xuống cơ sở, khảo sát địa hình và tìm hiểu điều kiện thực tế của lực lượng Hải quân. Đó là một cách học rất đáng suy ngẫm: học từ thực tiễn để biến kiến thức thành năng lực thực sự.

Ngày nay, biển vẫn giữ vị trí quan trọng đối với Việt Nam.

Nhưng thế hệ trẻ không cần phải đối mặt với những chuyến vận tải thời chiến như thế hệ trước.

Điều cần tiếp nối là tinh thần học hỏi, trách nhiệm và ý thức xây dựng đất nước.

Một bạn trẻ có thể tìm hiểu về biển đảo Việt Nam.

Có thể học khoa học, công nghệ.

Có thể rèn luyện ngoại ngữ.

Có thể quan tâm đến môi trường biển.

Có thể tham gia những hoạt động cộng đồng hướng về biển đảo.

Mỗi việc làm nhỏ, nếu được thực hiện nghiêm túc, đều có thể trở thành một phần của trách nhiệm lớn hơn.

Nguyễn Bá Phát đã dành cuộc đời mình cho một nhiệm vụ mà lúc bắt đầu còn rất nhiều điều chưa có sẵn.

Từ những ngày đầu xây dựng lực lượng Hải quân, ông cùng đồng đội từng bước tạo nên một lực lượng có khả năng thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt trên biển.

Và từ những con tàu âm thầm vượt biển năm nào, một dấu ấn đã được ghi vào lịch sử.

Đường Hồ Chí Minh trên biển đã trở thành một biểu tượng của ý chí, trí tuệ và tinh thần vượt khó của con người Việt Nam.

Còn câu chuyện Nguyễn Bá Phát nhắc chúng ta rằng: để xây dựng nên một thành quả lớn, đôi khi điều quan trọng nhất là dám bắt đầu từ những việc khó, kiên trì học hỏi và từng bước biến điều chưa có thành điều có ích cho đất nước.