Nguyễn Bá Phát – Vị tướng đặt nền móng cho Hải quân nhân dân Việt Nam
Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Bá Phát (1921–1993) là một tướng lĩnh có nhiều đóng góp quan trọng cho Quân đội nhân dân Việt Nam, đặc biệt là quá trình xây dựng và chiến đấu của Hải quân nhân dân Việt Nam. Ông từng giữ chức Tư lệnh Quân chủng Hải quân, sau đó là Thứ trưởng Bộ Hải sản. Trong ký ức của đồng đội, ông là một người chỉ huy tài trí, mưu lược, quyết đoán trong chiến đấu nhưng cũng gần gũi, nhân hậu và luôn quan tâm đến cán bộ, chiến sĩ.
Xuất thân và những năm đầu hoạt động
Nguyễn Bá Phát sinh năm 1921, quê tại làng Trung Sơn, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam, nay thuộc xã Hòa Liên, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Ông gia nhập Vệ quốc quân năm 1945 và được kết nạp vào Đảng năm 1947.
Ngay từ những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, Nguyễn Bá Phát đã gắn bó với chiến trường miền Trung và từng bước trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu.
Trưởng thành qua chiến trường Liên khu 5
Trong kháng chiến chống Pháp, ông liên tục chiến đấu tại Liên khu 5, lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy.
Ông từng là Đội trưởng Thủy đội Bạch Đằng, Chi đội phó Chi đội Phan Đình Phùng, Chỉ huy trưởng mặt trận Buôn Ma Thuột và đường 14, Phó Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng; sau đó làm Trung đoàn trưởng các Trung đoàn 96, 73 và 126.
Từ năm 1950, ông tiếp tục giữ các chức vụ như Trung đoàn trưởng Trung đoàn 108, Tham mưu trưởng Mặt trận Bắc Tây Nguyên, Chỉ huy trưởng Sư đoàn 305 và Tham mưu trưởng Liên khu 5. Những năm tháng chiến đấu liên tục đã giúp ông tích lũy nhiều kinh nghiệm về chỉ huy, tham mưu và tổ chức lực lượng.
Người đặt nền móng cho lực lượng phòng thủ biển
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Nguyễn Bá Phát tập kết ra miền Bắc.
Năm 1955, Nhà nước thành lập Cục Phòng thủ bờ bể trực thuộc Bộ Quốc phòng. Nguyễn Bá Phát được giao làm Cục trưởng. Đây là một trong những bước đi quan trọng đầu tiên trong quá trình xây dựng lực lượng Hải quân nhân dân Việt Nam.
Cục Phòng thủ bờ bể có nhiệm vụ chỉ đạo phòng thủ bờ biển, đào tạo cán bộ và nhân viên thủy thủ, xây dựng các thủy đội phòng thủ bờ biển và chuẩn bị cơ sở vật chất cho lực lượng hải quân tương lai.
Với kinh nghiệm từ chiến trường và đặc biệt là kinh nghiệm hoạt động trên sông biển, Nguyễn Bá Phát có vai trò quan trọng trong những bước đầu xây dựng lực lượng này.
Tư lệnh Quân chủng Hải quân
Từ tháng 1/1964, Nguyễn Bá Phát lần lượt giữ chức Phó Tư lệnh rồi Tư lệnh Quân chủng Hải quân. Ông trở thành một trong những người chỉ huy chủ chốt của Hải quân nhân dân Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ.
Trên cương vị Tư lệnh, ông cùng tập thể lãnh đạo Quân chủng tổ chức xây dựng lực lượng, huấn luyện cán bộ, chiến sĩ và chuẩn bị phương án đối phó với các hoạt động quân sự của Mỹ trên vùng biển, ven biển và các tuyến giao thông thủy.
Gắn bó với Hải Phòng
Trong những năm Mỹ đánh phá miền Bắc, Hải Phòng là một trong những địa bàn đặc biệt quan trọng.
Nguyễn Bá Phát có thời gian dài gắn bó với Hải Phòng, nơi đặt trụ sở của Hải quân nhân dân Việt Nam. Ông phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng và huấn luyện lực lượng dân quân tự vệ trên biển, trong đó có các hải đội tự vệ của những hợp tác xã nghề cá.
Sự phối hợp giữa Hải quân với quân và dân Hải Phòng trở thành một phần quan trọng trong thế trận phòng thủ và bảo vệ giao thông đường biển, đường sông trong thời chiến.
Chống phong tỏa Cảng Hải Phòng
Một trong những dấu ấn nổi bật của Nguyễn Bá Phát là quá trình chỉ đạo chống hoạt động phong tỏa Hải Phòng bằng thủy lôi và bom từ trường của Mỹ năm 1972.
Ngày 9/5/1972, Mỹ tiến hành phong tỏa vùng sông biển Hải Phòng bằng bom từ trường và thủy lôi nhằm ngăn chặn hoạt động vận chuyển đường biển.
Trước tình hình đó, Chính phủ thành lập Ban chống phong tỏa. Nguyễn Bá Phát, trên cương vị Tư lệnh Hải quân, là một thành viên của Ban. Ban đã đề xuất và tổ chức thực hiện nhiều biện pháp rà phá thủy lôi, bom từ trường, góp phần bảo đảm giao thông và làm thất bại mục tiêu phong tỏa của đối phương.
Đây là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm, đòi hỏi sự kết hợp giữa kỹ thuật, lòng dũng cảm và khả năng tổ chức lực lượng.
Tư lệnh Hải quân tiền phương trong năm 1975
Trong Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, Nguyễn Bá Phát giữ vai trò Tư lệnh Hải quân tiền phương.
Lực lượng Hải quân được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng trong quá trình tiến công và giải phóng các địa bàn ven biển, đảo.
Với kinh nghiệm nhiều năm chỉ huy, Nguyễn Bá Phát tham gia tổ chức và chỉ đạo lực lượng Hải quân thực hiện nhiệm vụ trong giai đoạn cuối của cuộc chiến tranh.
Sau ngày đất nước thống nhất
Sau đại thắng mùa Xuân năm 1975, đất nước bước vào thời kỳ khắc phục hậu quả chiến tranh và xây dựng kinh tế.
Nguyễn Bá Phát được chuyển ngành, giữ chức Thứ trưởng Bộ Hải sản. Từ một người nhiều năm chỉ huy lực lượng Hải quân, ông tiếp tục đem kinh nghiệm tổ chức và quản lý của mình đóng góp cho lĩnh vực kinh tế biển và thủy sản.
Ông được những người trong ngành thủy sản gọi với tình cảm trân trọng là “Anh lớn” của ngành Thủy sản Việt Nam.
Một vị tướng gần gũi với đồng đội
Bên cạnh tài năng quân sự, Nguyễn Bá Phát còn được đồng đội nhớ đến bởi sự nhân hậu, gần gũi và biết lắng nghe.
Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông là một người chỉ huy tài trí, mưu lược, biết quyết đánh và biết cách giành thắng lợi, nhưng đồng thời cũng là người quan tâm đến cấp dưới và chăm lo cho cán bộ, chiến sĩ.
Đối với ông, xây dựng lực lượng không chỉ là tổ chức chiến đấu mà còn phải xây dựng con người, chăm lo đời sống và tạo niềm tin trong cán bộ, chiến sĩ.
Những phần thưởng cao quý
Với những đóng góp trong sự nghiệp cách mạng và xây dựng Hải quân nhân dân Việt Nam, Nguyễn Bá Phát được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đặc biệt, vào tháng 5/2010, sau khi qua đời, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp và thành tích đặc biệt của ông trong sự nghiệp xây dựng, chiến đấu của Hải quân nhân dân Việt Nam.
Ông cũng là một trong những người được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu tiên vì những đóng góp có giá trị đặc biệt trong lĩnh vực quân sự.
Những năm cuối đời
Nguyễn Bá Phát qua đời năm 1993, hưởng thọ 72 tuổi. Sau khi ông mất, những câu chuyện về cuộc đời chiến đấu, phong cách chỉ huy và tình cảm dành cho đồng đội vẫn được nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ nhắc lại.
Tên tuổi ông tiếp tục được nhắc đến trong lịch sử xây dựng và chiến đấu của Hải quân nhân dân Việt Nam, đặc biệt trong những năm tháng đầu tiên xây dựng lực lượng và cuộc chiến chống phong tỏa trên vùng biển miền Bắc.
Dấu ấn của Thiếu tướng Nguyễn Bá Phát
Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Bá Phát là một trong những vị tướng có dấu ấn sâu đậm trong quá trình xây dựng Hải quân nhân dân Việt Nam. Từ một người lính trưởng thành trên chiến trường Liên khu 5, ông trở thành cán bộ chỉ huy chủ chốt của lực lượng Hải quân, góp phần đặt nền móng xây dựng lực lượng phòng thủ biển và trực tiếp chỉ huy Hải quân trong những năm chiến tranh ác liệt. Đặc biệt, trong cuộc chiến chống phong tỏa Hải Phòng năm 1972 và những nhiệm vụ của Hải quân trong mùa Xuân 1975, bản lĩnh và kinh nghiệm của ông được phát huy rõ nét. Không chỉ là một vị tướng tài trí, Nguyễn Bá Phát còn được đồng đội nhớ đến bởi sự nhân hậu, gần gũi và hết lòng với cán bộ, chiến sĩ. Cuộc đời ông để lại dấu ấn quan trọng trong lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam.
