Nguyễn Bá Phát – Vị tướng đặt nền móng cho Hải quân nhân dân Việt Nam

Nguyễn Bá Phát sinh năm 1921, quê tại làng Trung Sơn, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam, nay thuộc xã Hòa Liên, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Ông gia nhập Vệ quốc quân năm 1945 và được kết nạp vào Đảng năm 1947.

Ngay từ những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, Nguyễn Bá Phát đã gắn bó với chiến trường miền Trung và từng bước trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu.

Trong kháng chiến chống Pháp, ông liên tục chiến đấu tại Liên khu 5, lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy.

Ông từng là Đội trưởng Thủy đội Bạch Đằng, Chi đội phó Chi đội Phan Đình Phùng, Chỉ huy trưởng mặt trận Buôn Ma Thuột và đường 14, Phó Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng; sau đó làm Trung đoàn trưởng các Trung đoàn 96, 73 và 126.

Từ năm 1950, ông tiếp tục giữ các chức vụ như Trung đoàn trưởng Trung đoàn 108, Tham mưu trưởng Mặt trận Bắc Tây Nguyên, Chỉ huy trưởng Sư đoàn 305 và Tham mưu trưởng Liên khu 5. Những năm tháng chiến đấu liên tục đã giúp ông tích lũy nhiều kinh nghiệm về chỉ huy, tham mưu và tổ chức lực lượng.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Nguyễn Bá Phát tập kết ra miền Bắc.

Năm 1955, Nhà nước thành lập Cục Phòng thủ bờ bể trực thuộc Bộ Quốc phòng. Nguyễn Bá Phát được giao làm Cục trưởng. Đây là một trong những bước đi quan trọng đầu tiên trong quá trình xây dựng lực lượng Hải quân nhân dân Việt Nam.

Cục Phòng thủ bờ bể có nhiệm vụ chỉ đạo phòng thủ bờ biển, đào tạo cán bộ và nhân viên thủy thủ, xây dựng các thủy đội phòng thủ bờ biển và chuẩn bị cơ sở vật chất cho lực lượng hải quân tương lai.

Với kinh nghiệm từ chiến trường và đặc biệt là kinh nghiệm hoạt động trên sông biển, Nguyễn Bá Phát có vai trò quan trọng trong những bước đầu xây dựng lực lượng này.

Từ tháng 1/1964, Nguyễn Bá Phát lần lượt giữ chức Phó Tư lệnh rồi Tư lệnh Quân chủng Hải quân. Ông trở thành một trong những người chỉ huy chủ chốt của Hải quân nhân dân Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ.

Trên cương vị Tư lệnh, ông cùng tập thể lãnh đạo Quân chủng tổ chức xây dựng lực lượng, huấn luyện cán bộ, chiến sĩ và chuẩn bị phương án đối phó với các hoạt động quân sự của Mỹ trên vùng biển, ven biển và các tuyến giao thông thủy.

Trong những năm Mỹ đánh phá miền Bắc, Hải Phòng là một trong những địa bàn đặc biệt quan trọng.

Nguyễn Bá Phát có thời gian dài gắn bó với Hải Phòng, nơi đặt trụ sở của Hải quân nhân dân Việt Nam. Ông phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng và huấn luyện lực lượng dân quân tự vệ trên biển, trong đó có các hải đội tự vệ của những hợp tác xã nghề cá.

Sự phối hợp giữa Hải quân với quân và dân Hải Phòng trở thành một phần quan trọng trong thế trận phòng thủ và bảo vệ giao thông đường biển, đường sông trong thời chiến.

Với những đóng góp trong sự nghiệp cách mạng và xây dựng Hải quân nhân dân Việt Nam, Nguyễn Bá Phát được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.

Đặc biệt, vào tháng 5/2010, sau khi qua đời, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp và thành tích đặc biệt của ông trong sự nghiệp xây dựng, chiến đấu của Hải quân nhân dân Việt Nam.

Ông cũng là một trong những người được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu tiên vì những đóng góp có giá trị đặc biệt trong lĩnh vực quân sự.