Nguyễn Bá Tòng, vị tướng Trường Sơn anh hùng và bình dị

Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng sinh năm 1946, quê ở xã Trịnh Xá, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, nhưng sinh ra và lớn lên ở tỉnh Lạng Sơn. Học hết lớp 7 (hệ 10 năm), ông tình nguyện nhập ngũ vào Đại đội 100 pháo cao xạ tỉnh Lạng Sơn. Năm 1968, đơn vị ông được lệnh chuyển sang huấn luyện bộ binh đi B, thuộc biên chế Đại đội 3, Tiểu đoàn 24D, Sư đoàn 304B.

“Dũng sĩ phá xe”

Danh hiệu này do Trung đoàn trưởng Trung đoàn 98 Phan Quang Tiệp đặt cho Thượng sĩ Nguyễn Bá Tòng. Câu chuyện dùng bộc phá để phá xe thông đường của Thượng sĩ Nguyễn Bá Tòng tôi được nghe kể bởi chính người Trung đoàn trưởng đáng kính sau trở thành Tư lệnh Binh đoàn 12 - Thiếu tướng Phan Quang Tiệp.

Theo Thiếu tướng Phan Quang Tiệp, vào  tháng 3 năm 1971, khi Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào bước vào đợt tổng công kích thứ 2, lúc này, Binh trạm 27 được lệnh của Bộ tư lệnh Trường Sơn tổ chức 150 xe của Tiểu đoàn 62 và Tiểu đoàn 965 chở đạn pháo, thuốc quân y và lương thực tiếp tế cho các đơn vị tham gia mặt trận.

Tiểu đội công binh của Đại đội 6, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 98 do Thượng sĩ Nguyễn Bá Tòng chỉ huy chốt giữ bảo đảm giao thông tại dốc U Bò, gần ngã ba Chà Lỳ trên đường 16. Đêm ấy, đoàn xe chở đạn bắt đầu vượt dốc. Khi chiếc xe đi đầu đội hình đổ dốc thì bất ngờ bị máy bay của Mỹ phát hiện. Nó bắn đạn, rải bom xuống mặt đường, tạo thành những vệt lửa đỏ rực dài cả trăm mét. Chiếc xe đi đầu trúng đạn bốc cháy. Đồng chí lái xe bị thương. Anh chỉ kịp mở cửa cố thoát ra khỏi chiếc xe đang bốc cháy. Tiểu đội công binh của Nguyễn bá Tòng trực ở đỉnh dốc vội lao ra dập lửa và cứu chữa thương binh. Các chiến sĩ trong tiểu đội của Nguyễn Bá Tòng cũng bị thương gần hết. Chiếc xe chở đạn bén lửa vẫn đang bốc cháy. Đoạn đường dốc này khá hẹp. Những chiếc xe khác không thể vượt qua chiếc xe bị cháy để tiếp tục hành quân. Tình hình vô cùng nguy cấp cho cả đoàn xe, Nguyễn Bá Tòng tức tốc mang ba lô đựng bộc phá lên lưng, lao ra khỏi hầm hộ tống chạy thẳng lên đỉnh dốc. Mặc cho bộc phá đè nặng trên lưng, mặc cho dốc cao, Nguyễn Bá Tòng vẫn lao lên dốc rồi nhanh chóng tiếp cận với chiếc xe đang cháy. Ngọn lửa đã gần trùm kín thành xe. Những bó nứa làm đệm cho hòm đạn kẹp hai bên thành xe và lá ngụy trang bén lửa nổ lép bép. Lửa táp vào anh rát bỏng. Nguyễn Bá Tòng nhanh chóng xác định vị trí đánh bộc phá. Để chắc ăn, Nguyễn Bá Tòng vội xé chiếc áo lót ra để buộc chặt chiếc ba lô đựng bộc phá vào cầu sau của xe. Anh buộc cả một bó kíp nổ thành một mối liên kết. Nếu cắt dây cháy chậm dài thì an toàn cho bản thân mình nhưng như thế thì quá nguy hiểm cho mặt đường bởi trên thùng xe chở đầy đạn cối. Lửa bắt đầu chùm lên thùng xe rồi. Chưa biết đạn trên thùng xe sẽ nổ lúc nào.

Nếu để mấy tấn đạn cối kia mà nổ thì khác nào một quả bom lớn. Chắc chắn mặt đường sẽ bị hủy hoại. Lúc ấy dù chướng ngại vật là chiếc ô tô cháy được giải quyết thì vẫn không thể thông đường. Nghĩ nhanh như thế, Nguyễn Bá Tòng cắt dây cháy chậm dài chưa đầy một gang tay. Buộc nhanh chiếc ba lô chứa đầy bộc phá lên cầu sau của chiếc xe. Mặt, tay, ngực anh bị lửa táp cháy xém. Nhưng mặc, Nguyễn Bá Tòng đã “kích hoạt” khối bộc phá thành công. Chạy chưa đầy 15 mét thì bộc phá nổ. Chiếc xe zin 130 bị hất bay khỏi mặt đường rơi xuống vực. Mặt đường không hề hấn gì.

Sau tiếng nổ lớn của khối bộc phá ấy, Nguyễn Bá Tòng bị sức ép, ngất đi. Đường thông, đoàn xe của Tiểu đoàn 62 và Tiểu đoàn 965 sau đó đã vượt dốc an toàn, kịp thời tiếp đạn cho các đơn vị tham gia chiến dịch.

Nguyễn Bá Tòng được anh em trong đơn vị cáng về Bệnh xá của Trung đoàn 98. Mãi cho tới ngày hôm sau anh mới tỉnh. Rất may, anh không bị chấn thương nào nặng. Tuy nhiên, đôi tai của anh thì hoàn toàn điếc đặc.

Hành động dũng cảm, quyết đoán ấy của Nguyễn Bá Tòng đã được tuyên dương toàn mặt trận và được Trung đoàn 98 báo cáo thành tích. Nguyễn Bá Tòng sau đó trở thành Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cũng từ đó, Nguyễn Bá Tòng có biệt danh là “dũng sĩ phá xe”.