Nguyễn Biểu
Nguyễn Biểu là một danh thần và sứ thần của Nhà Hậu Trần, nổi tiếng vì lòng trung nghĩa trong cuộc kháng chiến chống quân Minh đầu thế kỷ XV. Hình tượng của ông gắn liền với khí phách của một kẻ sĩ không khuất phục trước ngoại bang, được sử sách và truyền thống dân gian Việt Nam tôn vinh qua nhiều thế hệ.
Sự nghiệp và vai trò
Nguyễn Biểu quê ở Yên Hồ (xưa là làng Bình Hồ, huyện La Sơn, trấn Nghệ An). Ông đỗ Thái học sinh vào cuối thời Trần và được bổ nhiệm làm Điện tiền Ngự sử dưới triều Trần Trùng Quang. Khi quân Minh xâm lược Đại Việt, ông tham gia triều đình Hậu Trần và được giao nhiều trọng trách trong cuộc kháng chiến.
Giai thoại "cỗ đầu người"
Sự kiện nổi tiếng nhất về Nguyễn Biểu diễn ra năm 1413 khi ông được cử đi gặp Trương Phụ nhằm thực hiện kế hoãn binh. Theo nhiều ghi chép lịch sử và truyền thuyết, Trương Phụ bày một mâm tiệc có đầu người luộc để uy hiếp tinh thần, nhưng Nguyễn Biểu vẫn bình thản đối diện, ứng tác bài thơ "Cỗ đầu người", thể hiện ý chí bất khuất. Sau đó ông bị quân Minh sát hại, trở thành biểu tượng của lòng trung liệt. Một số chi tiết của giai thoại mang màu sắc truyền thuyết và được các nguồn đời sau kể lại với những dị bản khác nhau, nhưng việc ông hy sinh trong khi làm sứ thần là nội dung được các sử liệu ghi nhận.
Di sản và sự tưởng niệm
Sau khi mất, Nguyễn Biểu được các triều đại sau truy phong danh hiệu và được nhân dân suy tôn là Nghĩa Vương hoặc Nghĩa sĩ Đại Vương. Nhiều đền thờ được lập để tưởng niệm ông, nổi bật là Đền thờ Nguyễn Biểu và đền trên núi Lam Thành ở Nghệ An. Tên ông cũng được đặt cho nhiều tuyến đường tại các địa phương như Hà Nội, Đà Nẵng và Hà Tĩnh, phản ánh sự ghi nhận lâu dài đối với tinh thần trung nghĩa của ông.
