NGUYỄN BÌNH – “ĐỘC NHÃN TƯỚNG QUÂN” VÀ NHIỆM VỤ THỐNG NHẤT LỰC LƯỢNG NAM BỘ

1. Người thanh niên Nguyễn Phương Thảo

Nguyễn Bình, tên thật là Nguyễn Phương Thảo, sinh năm 1908 tại vùng Bần Yên Nhân, nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia các hoạt động yêu nước. Con đường cách mạng của Nguyễn Bình trải qua nhiều bước ngoặt trước khi ông trở thành một trong những người chỉ huy quân sự quan trọng nhất của Nam Bộ trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp.

Ông từng tham gia Việt Nam Quốc dân Đảng và bị thực dân Pháp bắt, đày ra Côn Đảo. Trong thời gian ở nhà tù, ông tiếp xúc với những người cộng sản và dần chuyển biến nhận thức chính trị. Sau đó, ông lựa chọn đi theo con đường cách mạng do Đảng Cộng sản lãnh đạo.

2. “Mất một con mắt nhưng lại thấy sáng hơn”

Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất về Nguyễn Bình xảy ra trong thời gian ông bị giam giữ. Trong quá trình đấu tranh và xung đột với những người cùng bị giam, ông bị thương nặng ở mắt trái và mất một mắt. Từ đó, ông mang diện mạo đặc biệt và về sau được một số sử gia Pháp gọi bằng biệt danh “ông tướng một mắt”.

Nhưng điều đáng nhớ không chỉ là thương tật. Tư liệu về ông ghi lại câu nói thể hiện tinh thần của Nguyễn Bình: “Tuy tôi mất một con mắt nhưng tôi lại thấy sáng hơn khi còn hai con mắt.” Câu nói ấy thường được nhắc lại như biểu hiện cho sự chuyển biến về nhận thức và niềm tin của ông sau những năm tháng tù đày.

Từ một người từng hoạt động trong Quốc dân Đảng, Nguyễn Bình trở thành một cán bộ cách mạng kiên định. Cuộc đời ông sau đó gắn chặt với nhiệm vụ tổ chức lực lượng vũ trang và lãnh đạo chiến đấu.

3. Bước vào Nam Bộ trong thời điểm đặc biệt khó khăn

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tình hình Nam Bộ nhanh chóng trở nên căng thẳng. Ngày 23/9/1945, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, mở đầu cho cuộc chiến tranh xâm lược trở lại. Trong khi đó, lực lượng vũ trang cách mạng ở Nam Bộ còn phân tán và tồn tại nhiều tổ chức khác nhau.

Cuối năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh cử Nguyễn Bình vào Nam Bộ. Nhiệm vụ của ông không chỉ là trực tiếp chỉ huy chiến đấu mà quan trọng hơn là tập hợp và thống nhất các lực lượng vũ trang, xây dựng một hệ thống quân sự có tổ chức để chống thực dân Pháp.

Đây là nhiệm vụ vô cùng khó khăn. Nam Bộ lúc đó có nhiều lực lượng, tổ chức chính trị và các nhóm vũ trang khác nhau. Trong khi đó, đối phương có quân đội được trang bị tốt và nhanh chóng mở rộng kiểm soát.

4. Hội nghị quân sự Nam Bộ

Tháng 11/1945, Nguyễn Bình tổ chức Hội nghị quân sự Nam Bộ tại An Phú, Hóc Môn. Hội nghị bàn việc thống nhất các lực lượng vũ trang, thống nhất tổ chức biên chế, phân chia khu vực hoạt động và đề ra phương thức tiến hành chiến tranh du kích. Nguyễn Bình được bầu làm Tổng Tư lệnh Giải phóng quân Nam Bộ.

Đây là một bước quan trọng trong quá trình xây dựng lực lượng kháng chiến ở Nam Bộ. Từ những đơn vị hoạt động phân tán, các lực lượng từng bước được đưa vào hệ thống chung. Những đơn vị vũ trang được tổ chức theo hình thức chi đội, có khu vực hoạt động và cơ chế chỉ huy rõ ràng hơn.

Một nghiên cứu của Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh đánh giá rằng trong giai đoạn 1945–1951, dưới vai trò của Nguyễn Bình và các đồng sự, lực lượng vũ trang Nam Bộ từng bước được thống nhất, củng cố và phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng.

5. Tập hợp những lực lượng khác nhau

Một trong những việc khó nhất Nguyễn Bình phải làm là tập hợp nhiều lực lượng có nguồn gốc và tổ chức khác nhau vào cuộc kháng chiến chung. Ông phải dùng uy tín, khả năng thuyết phục và bản lĩnh của mình để tạo ra sự thống nhất.

Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân đánh giá Nguyễn Bình là người có uy tín, bản lĩnh, lòng nghĩa hiệp và tài mưu lược, nhờ đó ông đã thu phục và thuyết phục được nhiều thủ lĩnh lực lượng khác nhau cùng tham gia xây dựng lực lượng vệ quốc đoàn.

Đây là một đóng góp đặc biệt quan trọng. Trong chiến tranh, có vũ khí và con người là chưa đủ. Nếu các lực lượng không thống nhất về mục tiêu và chỉ huy, sức mạnh tổng hợp sẽ bị phân tán. Nguyễn Bình đã góp phần giải quyết vấn đề ấy trong những năm đầu đầy khó khăn của Nam Bộ kháng chiến.

6. Xây dựng lực lượng đánh địch ngay trong lòng thành phố

Nguyễn Bình không chỉ quan tâm đến các đơn vị hoạt động ở nông thôn. Ông còn chú trọng xây dựng những lực lượng có khả năng luồn sâu, đánh hiểm trong nội thành Sài Gòn – Chợ Lớn.

Các đơn vị này hoạt động bí mật, thực hiện những nhiệm vụ như tuyên truyền, rải truyền đơn, tiến công các mục tiêu và gây sức ép ngay tại khu vực đối phương kiểm soát. Đây là hình thức tác chiến phù hợp với đặc điểm chiến trường đô thị.

Sự kết hợp giữa lực lượng chủ lực, bộ đội địa phương và lực lượng hoạt động trong thành phố tạo nên một thế trận nhiều tầng. Đối phương không chỉ phải đối phó với các trận đánh ngoài căn cứ mà còn phải đối mặt với hoạt động của lực lượng cách mạng ngay trong khu vực mình kiểm soát.

7. Vị Trung tướng đầu tiên

Ngày 25/1/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh phong quân hàm Trung tướng cho Nguyễn Bình. Ông trở thành vị Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Cùng đợt phong quân hàm, Võ Nguyên Giáp được phong Đại tướng và một số cán bộ khác được phong Thiếu tướng.

Đây là sự ghi nhận đối với vai trò của Nguyễn Bình trong công cuộc xây dựng và chỉ huy lực lượng vũ trang Nam Bộ. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là khi được phong quân hàm, ông vẫn đang ở một chiến trường cực kỳ khó khăn, nơi lực lượng cách mạng phải đối đầu trực tiếp với quân viễn chinh Pháp.

Ngày 21/3/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 18-SL cử Nguyễn Bình làm Tư lệnh Bộ Tư lệnh Nam Bộ đầu tiên.

8. Những chiến dịch ở Nam Bộ

Trên cương vị chỉ huy, Nguyễn Bình cùng các cơ quan lãnh đạo quân sự Nam Bộ tổ chức nhiều hoạt động nhằm giữ vững và phát triển lực lượng kháng chiến.

Một ví dụ là Chiến dịch Bến Cát năm 1950, diễn ra từ ngày 7/10 đến 15/11/1950 ở miền Đông Nam Bộ. Theo tư liệu của Thành ủy TP Hồ Chí Minh, chiến dịch đã tiêu diệt 509 quân địch, bắt 120 người và thu, phá hủy nhiều vũ khí, phương tiện. Đây được xác định là chiến dịch đầu tiên và duy nhất được tiến hành ở miền Đông Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Những chiến dịch như vậy cho thấy lực lượng vũ trang Nam Bộ dưới sự tổ chức, xây dựng trong những năm đầu đã từng bước có khả năng tiến hành các hoạt động quân sự quy mô lớn hơn.

9. Chuyến đi cuối cùng

Năm 1951, Trung ương chỉ thị Nguyễn Bình ra Việt Bắc để báo cáo tình hình Nam Bộ. Trên đường đi, ông hy sinh tại Campuchia ngày 29/9/1951.

Sự hy sinh của ông là tổn thất lớn đối với lực lượng kháng chiến Nam Bộ. Một người chỉ huy đã dành những năm tháng quan trọng nhất để xây dựng lực lượng, thống nhất tổ chức và trực tiếp lãnh đạo chiến trường phía Nam đã không thể tiếp tục nhiệm vụ.

Năm 1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh truy tặng ông Huân chương Quân công hạng Nhất. Sau này, Nguyễn Bình được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

10. Người đặt nền móng cho lực lượng vũ trang Nam Bộ

Nguyễn Bình thường được nhắc đến như một vị tướng tài năng, nhưng đóng góp nổi bật nhất của ông trong kháng chiến chống Pháp còn nằm ở khả năng tổ chức và thống nhất lực lượng.

Ông đến Nam Bộ trong lúc tình hình cực kỳ phức tạp, lực lượng cách mạng phân tán và đối phương có ưu thế về trang bị. Trong khoảng thời gian không dài, ông đã góp phần xây dựng một hệ thống lực lượng vũ trang thống nhất hơn, có tổ chức hơn và có khả năng phối hợp chiến đấu.

Câu chuyện Nguyễn Bình là câu chuyện về một người chỉ huy biết biến sự phân tán thành đoàn kết, biến những lực lượng riêng lẻ thành một sức mạnh chung. Chính vì vậy, tên tuổi ông gắn liền với những năm đầu đầy gian nan của Nam Bộ kháng chiến.