NGUYỄN BỈNH KHIÊM – NGƯỜI THẦY GIỮ TRỌN KHÍ TIẾT

NGUYỄN BỈNH KHIÊM – NGƯỜI THẦY GIỮ TRỌN KHÍ TIẾT

1. Người học trò đi tìm con đường của tri thức

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, có những con người không để lại dấu ấn bằng những trận đánh lớn hay những chiến công nơi chiến trường.

Họ để lại dấu ấn bằng trí tuệ, nhân cách và cách sống.

Nguyễn Bỉnh Khiêm là một người như thế.

Ông sinh năm 1491 tại làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại, trấn Hải Dương, nay thuộc thành phố Hải Phòng. Từ nhỏ, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã nổi tiếng thông minh, ham học và có tư chất đặc biệt.

Nhưng điều làm nên giá trị của ông không chỉ là học rộng, biết nhiều.

Đó còn là cách ông lựa chọn con đường sống của mình.

Trong một thời đại nhiều biến động, quyền lực và danh lợi có thể khiến con người thay đổi, Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn đề cao việc giữ gìn nhân cách, sống đúng với điều mình tin là phải.

2. Học để làm người

Nguyễn Bỉnh Khiêm dành phần lớn tuổi trẻ cho việc học.

Ông không học chỉ để tìm kiếm danh vị.

Đối với ông, học trước hết là để hiểu đạo lý, hiểu con người và hiểu trách nhiệm của bản thân đối với xã hội.

Năm 1535, khi đã 44 tuổi, ông mới đi thi và đỗ Trạng nguyên.

Ông ra làm quan dưới triều Mạc, từng giữ chức Đông Các Đại học sĩ, rồi Thượng thư Bộ Lại.

Con đường công danh của một người tài năng tưởng như đã rộng mở.

Nhưng Nguyễn Bỉnh Khiêm không xem quyền lực là mục đích cuối cùng.

Khi chứng kiến nhiều điều bất ổn trong triều đình, ông dâng sớ xin xử lý những người có hành vi sai trái. Khi đề nghị không được chấp thuận, ông xin cáo quan về quê.

Đó là một lựa chọn không dễ dàng.

Bởi rời bỏ chốn quan trường đồng nghĩa với việc từ bỏ những lợi ích mà nhiều người cả đời mong muốn.

Nhưng với Nguyễn Bỉnh Khiêm, giữ được khí tiết quan trọng hơn giữ được địa vị.

3. Rời chốn quan trường, trở về với người dân

Sau khi cáo quan, Nguyễn Bỉnh Khiêm trở về quê nhà.

Ông dựng am, mở trường dạy học và lấy hiệu là Bạch Vân cư sĩ.

Từ đây, một vai trò khác của ông trở nên đặc biệt nổi bật: người thầy.

Nhiều học trò tìm đến ông để học chữ, học đạo lý và học cách làm người.

Trong số những học trò của ông có nhiều người sau này trở thành những nhân vật có ảnh hưởng trong xã hội.

Nhưng điều đáng quý là Nguyễn Bỉnh Khiêm không chỉ truyền đạt kiến thức.

Ông chú trọng dạy học trò biết giữ mình, biết phân biệt đúng – sai, biết nhìn xa và biết sống có trách nhiệm.

Với ông, người học giỏi chưa đủ.

Một người có tri thức nhưng thiếu đạo đức có thể gây ra những điều nguy hiểm.

Ngược lại, một người có tri thức và nhân cách sẽ có khả năng tạo ra những giá trị tốt đẹp cho xã hội.

Đó là tư tưởng giáo dục vẫn còn nguyên giá trị cho đến hôm nay.

4. Một người thầy giữa những biến động của thời đại

Nguyễn Bỉnh Khiêm sống trong thời kỳ lịch sử có nhiều biến động.

Các thế lực chính trị tranh giành ảnh hưởng, xã hội không ổn định, người dân chịu nhiều ảnh hưởng của chiến tranh và biến động.

Trong hoàn cảnh ấy, ông không chọn cách chạy theo những cuộc tranh đoạt quyền lực.

Ông chọn một vị trí khác: giữ gìn tri thức, giáo dục con người và dùng hiểu biết của mình để góp phần định hướng xã hội.

Những người tìm đến ông không chỉ là học trò.

Có cả những người làm chính trị, những người có quyền lực tìm đến để xin lời khuyên.

Điều đó cho thấy uy tín của Nguyễn Bỉnh Khiêm không đến từ chức vụ.

Nó đến từ trí tuệ và nhân cách.

Một con người có thể rời khỏi một vị trí, nhưng nếu giữ được phẩm giá và giá trị của mình, người đó vẫn có thể tạo ảnh hưởng rất lớn.

5. “Cây đại thụ” của văn hóa dân tộc

Nguyễn Bỉnh Khiêm không chỉ là một nhà giáo.

Ông còn là một nhà thơ lớn.

Ông sáng tác cả bằng chữ Hán và chữ Nôm, để lại nhiều tác phẩm có giá trị về tư tưởng, văn học và triết lý sống.

Thơ văn của ông thể hiện sự am hiểu sâu sắc về cuộc đời, thiên nhiên và con người.

Đặc biệt, ông đề cao cuộc sống giản dị, thanh cao, tránh xa vòng danh lợi.

Hình ảnh người trí thức trở về với cuộc sống quê nhà, hòa mình với thiên nhiên, chăm lo việc dạy học đã trở thành một biểu tượng đẹp trong văn hóa Việt Nam.

Đó là một cách sống mà ngày nay vẫn rất đáng suy ngẫm:

Không phải cứ có quyền lực mới tạo ra ảnh hưởng.

Không phải cứ đứng ở vị trí cao mới có thể cống hiến.

Một người thầy tận tâm cũng có thể thay đổi cuộc đời của hàng trăm học trò.

Một người cán bộ tận tụy có thể tạo niềm tin cho Nhân dân.

Một đoàn viên tích cực có thể truyền cảm hứng cho cả tập thể.

6. Bài học về bản lĩnh trước danh lợi

Câu chuyện của Nguyễn Bỉnh Khiêm đặt ra một vấn đề rất gần với người trẻ hôm nay.

Trong cuộc sống, ai cũng có những mục tiêu.

Có người muốn thành công.

Có người muốn có vị trí tốt.

Có người muốn được ghi nhận.

Những điều đó không sai.

Nhưng điều quan trọng là khi đạt được những điều ấy, chúng ta có còn giữ được những nguyên tắc của mình hay không.

Nguyễn Bỉnh Khiêm cho thấy một lựa chọn khác:

Có thể theo đuổi thành công, nhưng không đánh đổi nhân cách.

Có thể phấn đấu để tiến bộ, nhưng không vì lợi ích cá nhân mà bỏ quên lợi ích chung.

Có thể bước lên vị trí cao hơn, nhưng càng ở vị trí cao càng phải biết trách nhiệm của mình lớn hơn.

Đó là bài học đặc biệt cần thiết đối với thế hệ trẻ.

7. Người thầy và câu chuyện hôm nay

Ngày nay, giáo dục không chỉ diễn ra trong trường học.

Mỗi cán bộ Đoàn, mỗi giáo viên, mỗi người làm công tác thanh thiếu nhi đều có thể trở thành một người truyền cảm hứng.

Một lời động viên đúng lúc có thể giúp một bạn trẻ tự tin hơn.

Một hoạt động tình nguyện có thể giúp một đoàn viên hiểu hơn về trách nhiệm cộng đồng.

Một buổi tuyên truyền lịch sử có thể khiến một thiếu nhi yêu quê hương hơn.

Một kỹ năng số được truyền đạt đúng cách có thể giúp một người dân tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ công.

Những điều ấy tưởng như nhỏ bé, nhưng chính từ những điều nhỏ bé đó mà giá trị cộng đồng được hình thành.

Nguyễn Bỉnh Khiêm đã dành những năm tháng sau khi rời quan trường để làm một việc tưởng như rất bình dị:

Dạy người.

Nhưng chính việc bình dị ấy đã giúp ông để lại ảnh hưởng lâu dài.

8. Câu chuyện dành cho tuổi trẻ

Tuổi trẻ hôm nay có nhiều cơ hội hơn những thế hệ trước.

Chúng ta có internet, công nghệ, tri thức toàn cầu và rất nhiều điều kiện để học tập.

Nhưng cơ hội càng nhiều thì trách nhiệm càng lớn.

Người trẻ cần học để có năng lực.

Nhưng cũng cần rèn luyện để có nhân cách.

Cần biết làm việc.

Nhưng cũng cần biết phụng sự.

Cần có ước mơ cho bản thân.

Nhưng cũng cần có trách nhiệm với gia đình, quê hương và xã hội.

Nếu Nguyễn Bỉnh Khiêm để lại cho hậu thế một bài học, thì đó có lẽ không chỉ là bài học về học vấn.

Đó là bài học về cách sử dụng tri thức và cách giữ mình giữa những lựa chọn của cuộc đời.

9. Một ngọn đèn vẫn còn sáng

Nguyễn Bỉnh Khiêm qua đời năm 1585.

Nhưng những điều ông để lại không kết thúc cùng cuộc đời ông.

Những trang thơ vẫn còn đó.

Những câu chuyện về người thầy vẫn còn đó.

Và quan trọng hơn, hình ảnh một trí thức lựa chọn giữ gìn khí tiết, trở về với quê hương và dành phần đời còn lại cho giáo dục vẫn còn sức lay động.

Hơn năm thế kỷ trôi qua, xã hội đã thay đổi rất nhiều.

Nhưng câu hỏi về tri thức, nhân cách và trách nhiệm vẫn luôn còn nguyên.

Mỗi người trẻ hôm nay đều có thể tự hỏi:

Mình học để trở thành người như thế nào?

Mình có thể làm gì cho quê hương?

Khi đứng trước lợi ích cá nhân và lợi ích chung, mình sẽ lựa chọn ra sao?

Có thể chúng ta không thể trở thành những nhân vật lớn của lịch sử.

Nhưng chúng ta hoàn toàn có thể trở thành một người trẻ có ích.

Có thể bắt đầu bằng việc học nghiêm túc hơn, sống trách nhiệm hơn, làm việc tận tâm hơn và sẵn sàng giúp đỡ người khác.

Bởi lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những người làm nên những việc phi thường.

Lịch sử còn được tiếp nối bởi hàng triệu con người bình thường biết sống tử tế, giữ vững nguyên tắc và cống hiến bằng khả năng của mình.

Nguyễn Bỉnh Khiêm – một người thầy của thế kỷ XVI – vẫn để lại cho tuổi trẻ hôm nay một lời nhắc nhở giản dị: học để hiểu, hiểu để sống đúng, và sống đúng để trở thành người có ích cho quê hương, đất nước.