Nguyễn Bỉnh Khiêm – Trạng Trình, bậc hiền tài của dân tộc

Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491–1585), tên thuở nhỏ là Nguyễn Văn Đạt, quê ở làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại, trấn Hải Dương, nay thuộc huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng. Ông là một danh nhân văn hóa lớn, nhà thơ, nhà giáo và nhà tư tưởng tiêu biểu của Việt Nam thế kỷ XVI.

Từ nhỏ, Nguyễn Bỉnh Khiêm nổi tiếng thông minh, ham học. Ông theo học Lương Đắc Bằng, một danh sĩ đương thời. Đến năm 1535, dưới triều Mạc, ông đi thi và đỗ Trạng nguyên khi đã ngoài 40 tuổi. Sau đó, ông làm quan và được phong tước Trình Quốc Công, nên nhân dân thường gọi ông là Trạng Trình.

Trong thời gian làm quan, Nguyễn Bỉnh Khiêm nhiều lần dâng sớ can gián triều đình, thể hiện tinh thần chính trực và trách nhiệm với đất nước. Năm 1542, ông cáo quan về quê, dựng am Bạch Vân, mở trường dạy học và được học trò tôn kính gọi là Tuyết Giang Phu Tử.

Nguyễn Bỉnh Khiêm có nhiều học trò nổi tiếng như Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh. Ông đặc biệt coi trọng việc học, đạo đức và trách nhiệm của người có học đối với xã hội. Quan niệm giáo dục của ông đề cao việc học để hiểu biết, tu dưỡng đạo đức và giúp ích cho đời.

Ông để lại nhiều tác phẩm có giá trị bằng chữ Hán và chữ Nôm, tiêu biểu như Bạch Vân am thi tập và Bạch Vân quốc ngữ thi tập. Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm thể hiện tư tưởng sâu sắc, tình yêu thiên nhiên, con người và những suy ngẫm về thời cuộc.

Nguyễn Bỉnh Khiêm qua đời năm 1585. Ông được hậu thế ghi nhớ là một nhà thơ lớn, một nhà giáo tiêu biểu và một bậc trí thức có ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử văn hóa Việt Nam.