NGUYỄN BÌNH – VỊ TƯỚNG CỦA CHIẾN TRƯỜNG NAM BỘ

Có những vị tướng được biết đến qua những chiến dịch lớn, những trận đánh vang dội. Nhưng cũng có những người được nhớ đến bởi một giai đoạn mà chiến trường còn vô cùng gian khó, lực lượng cách mạng còn phân tán và việc xây dựng một lực lượng vũ trang thống nhất là nhiệm vụ đầy thử thách. Nguyễn Bình là một nhân vật như thế. Tên tuổi ông gắn liền với những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Bộ, nơi cuộc chiến diễn ra trong điều kiện đặc biệt khốc liệt và phức tạp. Ông là người được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ vào Nam tổ chức, xây dựng và thống nhất các lực lượng vũ trang, góp phần tạo nên sức mạnh cho cuộc kháng chiến ở Nam Bộ.

Nguyễn Bình tên thật là Nguyễn Phương Thảo, sinh năm 1908 tại làng Bần Yên Nhân, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Từ những năm còn trẻ, ông đã tham gia hoạt động cách mạng và nhiều lần bị chính quyền thực dân bắt giam. Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, ông từng hoạt động trong phong trào cách mạng và tham gia xây dựng lực lượng vũ trang. Những năm tháng ấy giúp ông tích lũy kinh nghiệm tổ chức, chỉ huy và hoạt động trong điều kiện bí mật.

Sau Cách mạng tháng Tám, tình hình đất nước nhanh chóng bước vào một giai đoạn đầy thử thách. Ở Nam Bộ, thực dân Pháp quay trở lại tiến hành chiến tranh xâm lược. Ngày 23/9/1945, cuộc kháng chiến của nhân dân Nam Bộ bùng nổ. Các lực lượng vũ trang ở Nam Bộ tuy đông đảo nhưng còn phân tán, tổ chức và trang bị chưa thống nhất. Trong hoàn cảnh ấy, việc xây dựng một lực lượng có tổ chức, có chỉ huy và có khả năng phối hợp trở thành yêu cầu cấp thiết.

Cuối năm 1945, Nguyễn Bình được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ vào Nam. Ông được cử làm Đặc phái viên của Trung ương tại Nam Bộ, sau đó giữ trọng trách Tư lệnh các lực lượng vũ trang Nam Bộ. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn. Nam Bộ khi ấy là một chiến trường rộng lớn, địa hình phức tạp, chính quyền cách mạng còn non trẻ, trong khi quân Pháp từng bước mở rộng phạm vi kiểm soát.

Nguyễn Bình bắt đầu công việc của mình trong một hoàn cảnh mà mọi thứ đều thiếu thốn. Không có một hệ thống lực lượng thống nhất hoàn chỉnh. Không có điều kiện thuận lợi để tổ chức một quân đội lớn theo mô hình thông thường. Các đơn vị vũ trang hoạt động ở nhiều địa bàn, với cách tổ chức và phương thức chiến đấu khác nhau.

Vì vậy, một trong những công việc quan trọng mà Nguyễn Bình tập trung thực hiện là thống nhất các lực lượng vũ trang Nam Bộ, xây dựng tổ chức và nâng cao khả năng phối hợp chiến đấu.

Đây không phải là công việc có thể hoàn thành trong một vài ngày.

Nó đòi hỏi sự tổ chức, thuyết phục và khả năng tập hợp lực lượng.

Trong những năm đầu kháng chiến, các lực lượng vũ trang Nam Bộ từng bước được tổ chức lại. Những đơn vị phân tán dần được xây dựng thành các đơn vị có tổ chức, có chỉ huy và có sự phối hợp chặt chẽ hơn. Từ những lực lượng ban đầu còn phân tán, hệ thống lực lượng vũ trang Nam Bộ từng bước được củng cố, tạo nền tảng cho cuộc kháng chiến lâu dài.

Điều đáng chú ý ở Nguyễn Bình là ông không chỉ quan tâm đến việc tổ chức lực lượng mà còn chú trọng xây dựng phương thức chiến đấu phù hợp với điều kiện Nam Bộ. Địa hình sông nước, kênh rạch, đồng bằng và vùng căn cứ tạo ra những đặc điểm rất riêng của chiến trường. Trong điều kiện quân Pháp có ưu thế về vũ khí và phương tiện chiến tranh, lực lượng kháng chiến phải dựa vào địa hình, dựa vào nhân dân và phát huy cách đánh phù hợp.

Đó cũng là một phần của nghệ thuật chiến tranh nhân dân trong những năm đầu kháng chiến.

Nam Bộ khi ấy không chỉ có những người lính cầm súng.

Phía sau họ là những người dân che chở, nuôi giấu cán bộ, vận chuyển lương thực, đưa thư, dẫn đường và cung cấp thông tin. Những con sông, cánh đồng, xóm làng và vùng căn cứ trở thành một phần của chiến trường. Chính sự gắn bó giữa lực lượng vũ trang và nhân dân đã tạo nên sức sống cho cuộc kháng chiến.

Nguyễn Bình hiểu rằng một lực lượng vũ trang muốn tồn tại lâu dài không thể tách khỏi nhân dân.

Vì vậy, câu chuyện về ông không chỉ là câu chuyện của một vị tướng trên chiến trường.

Đó còn là câu chuyện về quá trình xây dựng lực lượng trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến.

Từ năm 1947, khi cuộc kháng chiến toàn quốc bước vào giai đoạn mới, lực lượng vũ trang Nam Bộ tiếp tục được củng cố. Các đơn vị chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích từng bước hình thành thế trận rộng khắp. Những trận đánh diễn ra ở nhiều địa phương, khiến quân Pháp phải đối phó với một cuộc chiến không chỉ diễn ra ở một vài chiến trường cố định.

Nguyễn Bình trở thành một trong những người chỉ huy quan trọng của chiến trường Nam Bộ trong giai đoạn này.

Ông được phong quân hàm Trung tướng năm 1948, và được biết đến là vị Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nhưng đằng sau quân hàm ấy vẫn là một người chỉ huy phải sống giữa chiến trường.

Ông thường xuyên di chuyển giữa các căn cứ, làm việc với các đơn vị và trực tiếp chỉ đạo công tác xây dựng lực lượng. Điều kiện chiến tranh khiến công việc của ông luôn gắn với nguy hiểm. Những cuộc hành quân, những căn cứ tạm thời và những cuộc họp trong vùng chiến sự trở thành một phần cuộc sống của người chỉ huy.

Nam Bộ trong những năm ấy là một chiến trường xa Trung ương, cách trở về địa lý và vô cùng khó khăn về giao thông. Việc liên lạc giữa các vùng căn cứ không đơn giản. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, việc duy trì sự lãnh đạo, tổ chức và phối hợp lực lượng lại càng quan trọng.

Nguyễn Bình đã dành những năm tháng cuối đời cho công việc ấy.

Ông không sống để chứng kiến ngày chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.

Không nhìn thấy Hiệp định Genève được ký kết.

Không nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Ông hy sinh khi cuộc kháng chiến chống Pháp vẫn đang tiếp diễn.

Tháng 9/1951, trên đường từ Nam Bộ ra Việt Bắc nhận nhiệm vụ, Nguyễn Bình bị phục kích tại khu vực Sê-rê-pốc trên đất Campuchia và hy sinh.

Ông mới 43 tuổi.

Một cuộc đời không dài.

Nhưng những năm tháng hoạt động của ông đã gắn với một giai đoạn đặc biệt quan trọng của lịch sử cách mạng Việt Nam: từ những năm hoạt động bí mật trước Cách mạng tháng Tám đến những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, đặc biệt là quá trình xây dựng lực lượng vũ trang Nam Bộ.

Điều đáng nhớ về Nguyễn Bình vì thế không chỉ là một trận đánh hay một chiến công riêng lẻ.

Đó là công việc xây dựng một lực lượng từ trong khó khăn.

Một lực lượng phải chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn.

Một lực lượng phải dựa vào nhân dân.

Một lực lượng phải từng bước học cách tổ chức, phối hợp và trưởng thành ngay trong chiến tranh.

Có thể hôm nay, khi nhìn vào Quân đội nhân dân Việt Nam với hệ thống tổ chức chặt chẽ và quy mô lớn, chúng ta khó hình dung những năm đầu tiên đã gian nan như thế nào. Nhưng lịch sử của quân đội bắt đầu từ những đơn vị còn rất nhỏ, từ những chiến sĩ thiếu thốn về trang bị và từ những cán bộ phải vừa chiến đấu vừa tổ chức lực lượng.

Nguyễn Bình là một trong những người đã góp phần đặt nền móng cho quá trình ấy ở Nam Bộ.

Tên tuổi ông ngày nay được lưu giữ tại nhiều địa phương. Những công trình tưởng niệm, tên đường và tư liệu lịch sử nhắc lại một người chỉ huy đã dành phần lớn cuộc đời cho cách mạng và hy sinh giữa lúc cuộc kháng chiến vẫn còn tiếp diễn.

Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất vẫn là hình ảnh một người chỉ huy giữa một chiến trường xa xôi.

Ông đến Nam Bộ khi cuộc kháng chiến đang đứng trước rất nhiều khó khăn.

Ông ở lại để xây dựng lực lượng.

Ông cùng đồng đội đi qua những năm tháng chiến tranh.

Và ông nằm lại trên con đường trở về Việt Bắc.

Không phải tất cả những người làm nên lịch sử đều được nhìn thấy ngày chiến thắng.

Có những người chỉ kịp góp phần xây dựng nền móng rồi ra đi.

Nguyễn Bình là một trong số đó.

Ông hy sinh năm 1951, ba năm trước Chiến thắng Điện Biên Phủ. Nhưng cuộc chiến mà ông tham gia và góp sức xây dựng vẫn tiếp tục. Những lực lượng vũ trang Nam Bộ tiếp tục chiến đấu. Những người đồng đội tiếp tục con đường còn dang dở.

Và lịch sử tiếp tục đi về phía trước.

Nguyễn Bình – người con của Hưng Yên, người chỉ huy của chiến trường Nam Bộ, vị Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Cuộc đời ông là một phần của những năm tháng đầu tiên mà quân đội cách mạng phải trưởng thành giữa chiến tranh.

Không hào nhoáng.

Không có những khoảnh khắc dễ dàng.

Chỉ có những căn cứ giữa rừng, những con đường hành quân, những cuộc họp trong điều kiện thiếu thốn và một nhiệm vụ luôn đặt lên trước sự an nguy của bản thân.

Có những người đi vào lịch sử bằng một chiến thắng.
Có những người đi vào lịch sử bằng một trận đánh.
Còn Nguyễn Bình được nhớ đến bởi một công việc âm thầm nhưng vô cùng quan trọng: góp phần xây dựng lực lượng vũ trang Nam Bộ trong những năm đầu của cuộc kháng chiến.

Và chính từ những nền móng được dựng lên giữa những năm tháng gian khó ấy, một thế hệ chiến sĩ tiếp tục trưởng thành, chiến đấu và viết tiếp câu chuyện của thời hoa lửa.