Nguyễn Bình – Vị tướng thống nhất các lực lượng vũ trang Nam Bộ
Ngày 30 tháng 7 năm 1908, tại vùng quê An Phú, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên, một cậu bé tên Nguyễn Phương Thảo chào đời trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Không ai có thể ngờ rằng, người thanh niên ấy sau này sẽ trở thành Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, một vị tướng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng và thống nhất lực lượng kháng chiến ở Nam Bộ.
Từ thuở còn ngồi trên ghế nhà trường ở Hải Phòng, Nguyễn Phương Thảo đã sớm bộc lộ tinh thần yêu nước. Năm 1925–1926, những phong trào đấu tranh của học sinh, thanh niên trước sự áp bức của thực dân Pháp đã tác động mạnh mẽ đến ông. Sau khi tham gia các hoạt động yêu nước và bị đuổi học, ông rời con đường học hành để dấn thân vào cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc.
Năm 1928, ông tham gia Việt Nam Quốc dân Đảng và hoạt động tại Nam Kỳ. Những năm tháng bôn ba giúp ông tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội, hiểu thêm cuộc sống cơ cực của người dân dưới ách thống trị thực dân. Tuy nhiên, con đường hoạt động cách mạng của ông cũng đầy hiểm nguy. Ông bị thực dân Pháp bắt giữ, kết án tù và đày ra Côn Đảo, nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian”. Những năm tháng lao tù không khuất phục được ý chí của người chiến sĩ. Trái lại, những trải nghiệm ấy càng tôi luyện bản lĩnh và quyết tâm đấu tranh của ông.
Sau khi được trả tự do, Nguyễn Phương Thảo trở về quê hương, tiếp tục tìm con đường hoạt động cách mạng. Đến năm 1945, ông đã có nhiều kinh nghiệm tổ chức lực lượng và chỉ huy chiến đấu. Tại Đông Triều, ông góp phần xây dựng căn cứ cách mạng, tổ chức lực lượng vũ trang và chỉ huy cuộc tiến công đồn Đông Triều ngày 8 tháng 6 năm 1945. Thắng lợi này góp phần tạo điều kiện cho sự ra đời của Chiến khu Trần Hưng Đạo, còn gọi là Đệ tứ Chiến khu. Từ một người thanh niên sớm dấn thân vì độc lập dân tộc, ông dần trưởng thành thành một chỉ huy quân sự có năng lực tổ chức và quyết đoán.
Ngày 2 tháng 9 năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Nhưng niềm vui độc lập chưa được bao lâu thì ngày 23 tháng 9 năm ấy, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, mở đầu cuộc kháng chiến ở Nam Bộ. Trước tình hình cấp bách, các lực lượng yêu nước phải đối mặt với một thử thách lớn: vừa chống quân Pháp có vũ khí và phương tiện hiện đại, vừa khắc phục tình trạng phân tán, thiếu sự chỉ huy thống nhất giữa các tổ chức vũ trang.
Trước yêu cầu đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao Nguyễn Bình nhiệm vụ vào Nam Bộ tổ chức, tập hợp các lực lượng kháng chiến. Đây là một trọng trách vô cùng khó khăn. Nam Bộ khi ấy có nhiều tổ chức chính trị, đơn vị vũ trang và những lực lượng hoạt động theo cách riêng. Muốn tạo nên sức mạnh chung, người chỉ huy không chỉ cần tài thao lược mà còn phải có uy tín, bản lĩnh và khả năng thu phục lòng người.
Cuối năm 1945, Nguyễn Bình bắt đầu hành trình hoạt động trên chiến trường Nam Bộ. Ông không chỉ dựa vào mệnh lệnh để tập hợp lực lượng mà còn trực tiếp gặp gỡ các chỉ huy, trao đổi về tình hình chiến trường và thuyết phục mọi người đặt lợi ích của đất nước lên trên những khác biệt riêng. Ông hiểu rằng, nếu các lực lượng tiếp tục hoạt động rời rạc, quân Pháp sẽ có cơ hội lợi dụng tình trạng ấy để từng bước mở rộng phạm vi chiếm đóng.
Với phương châm lấy mục tiêu chống ngoại xâm làm điểm chung, Nguyễn Bình từng bước tổ chức lại các đơn vị vũ trang, xây dựng hệ thống chỉ huy và củng cố căn cứ kháng chiến. Ông góp phần xây dựng lực lượng tự vệ thành, tổ chức huấn luyện quân sự, đào tạo cán bộ và phát triển chiến tranh du kích. Những công việc ấy đặt nền móng quan trọng cho sự trưởng thành của lực lượng vũ trang Nam Bộ trong những năm đầu kháng chiến.
Trong quá trình đó, Nguyễn Bình được biết đến với phong cách chỉ huy quyết đoán, kỷ luật nghiêm minh nhưng cũng giàu tình nghĩa. Ông quan tâm đến những người trực tiếp chiến đấu, đồng thời chú trọng xây dựng mối quan hệ giữa quân đội với nhân dân. Đối với ông, muốn kháng chiến lâu dài thì phải có căn cứ vững chắc, có lực lượng được tổ chức tốt và đặc biệt phải nhận được sự ủng hộ của quần chúng. Chính khả năng kết hợp giữa tổ chức quân sự và vận động nhân dân đã giúp ông hoàn thành một phần nhiệm vụ vô cùng phức tạp tại chiến trường Nam Bộ.
Ngày 25 tháng 1 năm 1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh phong quân hàm Trung tướng cho Nguyễn Bình. Ông trở thành Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đến ngày 12 tháng 3 năm 1949, ông được cử giữ chức Tư lệnh Bộ Tư lệnh Nam Bộ, tiếp tục đảm nhiệm trọng trách tổ chức và chỉ huy cuộc kháng chiến tại chiến trường miền Nam. Những trọng trách ấy thể hiện sự tin tưởng của Trung ương đối với một người chỉ huy đã có nhiều đóng góp trong giai đoạn đầy khó khăn của cuộc kháng chiến.
Thế nhưng, cuộc đời của vị tướng ấy lại kết thúc khi ông đang trên đường thực hiện một nhiệm vụ mới. Tháng 9 năm 1951, theo yêu cầu của Trung ương, Nguyễn Bình rời Nam Bộ để ra miền Bắc nhận công tác. Chuyến đi phải vượt qua nhiều địa bàn nguy hiểm trong điều kiện chiến tranh ác liệt. Ngày 29 tháng 9 năm 1951, trên đất Campuchia, ông bị địch phục kích và hy sinh khi mới 43 tuổi. Sự ra đi của ông là mất mát lớn đối với lực lượng kháng chiến Nam Bộ và quân đội Việt Nam.
Năm 2000, hài cốt của Trung tướng Nguyễn Bình được quy tập về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh. Ông được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp đối với sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc.
Cuộc đời Nguyễn Bình là câu chuyện về một người từ bỏ con đường sống bình thường để dấn thân vào cuộc đấu tranh của dân tộc. Điều làm nên dấu ấn của ông không chỉ là quân hàm Trung tướng hay những trận đánh trong lịch sử, mà còn là vai trò tập hợp các lực lượng vũ trang giữa thời điểm Nam Bộ đứng trước muôn vàn khó khăn. Từ Đông Triều đến chiến trường miền Nam, ông đã dành những năm tháng quan trọng nhất của cuộc đời cho sự nghiệp kháng chiến. Tên tuổi Nguyễn Bình vì thế mãi gắn liền với lịch sử xây dựng lực lượng vũ trang Nam Bộ và tinh thần kiên cường của nhân dân Việt Nam trong những năm đầu chống thực dân Pháp.
