Nguyễn Cảnh Hưng

Sinh năm 1937 tại xã Liêm Cần (Thanh Liêm, Hà Nam), mồ côi cha mẹ từ nhỏ, 12 tuổi ông Nguyễn Cảnh Hưng đã ra Hà Nội mưu sinh, từng bị giặc Pháp bắt đi phu trước khi hòa bình lập lại.Năm 1959, ông nhập ngũ, tham gia chiến đấu ở chiến trường miền Nam. Trong chiến dịch Mậu Thân 1968, ông bị thương nặng, mất chân trái và một ngón tay, trở thành thương binh 2/4 với tỷ lệ thương tật 61%. Xuất ngũ, ông về công tác tại Ty Thực phẩm Nam Hà. Sau nghỉ hưu, ông tiếp tục trải qua nhiều nghề khác nhau nhưng vẫn phải chật vật để nuôi 6 người con ăn học. Ông bảo nỗi nhức nhối này còn hành hạ ông hơn cả những vết thương trên cơ thể khi trái gió trở trời. Trong những năm tháng vất vả mưu sinh, ký ức về thiên nhiên Trường Sơn đã gieo vào lòng ông Hưng ý tưởng táo bạo. Ngày ấy, giữa bom đạn, ông tranh thủ sưu tầm đá đẹp, giỏ phong lan treo bên hầm hào hay gùi theo ba lô. Thiên nhiên trở thành chốn bình yên giữa chiến tranh, ông tin rằng khi đời sống khá hơn, con người sẽ tìm đến thú chơi tao nhã. Từ đó, con đường làm giàu với đá và cây cảnh bắt đầu mở ra với ông.Thuở mới khởi nghiệp, người thương binh với một bàn chân giả và một ngón tay thiếu hụt lặng lẽ đạp chiếc xe cũ kỹ, băng qua những con đường gập ghềnh để đến vùng núi Kim Bảng (Hà Nam), miệt mài kiếm tìm từng phiến đá, từng gốc cây. Những năm 90 của thế kỷ trước, ý tưởng làm giàu từ đá cảnh của ông từng bị xem là “gã khùng”. Ký ức về những lần vấp ngã, những khoảnh khắc đầy gian truân vẫn hằn sâu trong tâm trí ông Hưng. Ông nhớ lại: “Một lần trên chuyến đò ngang, đường trơn trượt, sức khỏe lại suy yếu, tôi mất thăng bằng, cả người, cả xe và những tảng đá tôi chở theo đổ ập xuống bờ. Chưa kịp định thần, khi gắng gượng đứng dậy, tôi lại loạng choạng, cả người và xe lại lao xuống dòng sông lạnh buốt giữa chiều cuối năm”. Một lần khác, khi đạp xe lên chợ để bán cây cảnh, gió ngược thổi mạnh, xe tuột xích khiến ông ngã xuống đường. Cú ngã quá mạnh làm chiếc chân giả văng ra. Ông cố gắng vùng dậy nhưng sức kiệt, đành bất lực ngồi chờ gần một tiếng đồng hồ mới có người đi qua giúp nhặt lại và lắp chân giả vào. “Có những lúc tôi đã bật khóc. Nhưng rồi tôi tự nhủ, ngày trước, giữa mưa bom bão đạn còn không khuất phục, thì nay cũng không thể buông xuôi. Tôi nghĩ về đồng đội, về những năm tháng chiến đấu để có thêm sức mạnh bước tiếp”, ông Hưng bộc bạch. Trong những dòng nhật ký ghi lại thuở những dấu chân in vết khắp núi rừng từ Hà Nam, Hòa Bình cho đến tận Thanh Hóa, ông viết: “Vào rừng nghe tiếng chim hót “bắt - cô - trói - cột”, tôi lại ngẫm rằng ấy là tiếng chim động viên tôi “khó - khăn - khắc - phục”. Tiếng chim thôi thúc tôi chân lành, chân giả leo lên từng dãy núi cao, vượt qua từng mỏm đá để mang về những tảng đá, giò phong lan, những cây gỗ lũa ưng ý”. Người vợ tào khang Hoàng Thị Khang của ông tự hào rằng: “Ngày ấy, chồng tôi đi bằng ý chí, bằng quyết tâm sắt đá chứ không phải đi bằng đôi chân nữa”. Sau khi mang được đá và cây về, người thương binh Nguyễn Cảnh Hưng miệt mài nghiên cứu từng dáng núi, thế cây để thổi hồn vào từng tác phẩm. Theo ông Hưng, một khối đá dù đẹp cũng cần sắp đặt hài hòa mới có hồn. Ông cho biết thêm, non bộ có giá trị nghệ thuật không chỉ nhờ sự phối hợp giữa đá và cây mà còn cần bố cục tinh tế. Do là tổ nghề của vùng nên tất cả những thế núi, những dáng cây, ông Hưng đều tự sáng tạo ra. Cảm hứng sáng tạo của ông có thể từ phong cảnh quê hương, từ hình dáng của những đám mây bay lướt qua mà ông nhìn thấy hay từ ký ức về núi rừng Trường Sơn nơi ông từng chiến đấu (như thế núi Nhị Sơn, Tam Sơn, Ngũ Hành Sơn, Phụ Tử…). Ông bảo trong mỗi hòn đá, mỗi gốc cây trong tác phẩm non bộ đều mang dáng vẻ thiên nhiên và câu chuyện tuổi trẻ của ông tại chiến trường. Nhờ sự chỉn chu và khả năng “thổi hồn vào đá”, tên tuổi ông nhanh chóng lan xa. Năm 1999, ông trở thành người đầu tiên ở Việt Nam xuất khẩu non bộ ra thế giới, đưa hàng chục container đá cảnh đến Hồng Công, Đài Loan (Trung Quốc); Đức, Hàn Quốc; Australia... mang về doanh thu hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Từ thương binh hạng 2/4 với 2 bàn tay trắng, ông đã vượt lên hoàn cảnh trở thành “ông tổ” nghề chế tác hòn non bộ tại một vùng quê chiêm trũng của tỉnh Hà Nam.