NGUYỄN CHÁNH - VỊ TƯỚNG KHÔNG QUÂN HÀM

Những năm 1930 là giai đoạn thực dân Pháp khủng bố dữ dội phong trào cách mạng. Nguyễn Chánh nhiều lần bị bắt giam, t.r.a t.ấ.n và đày ải. Dù vậy, ông vẫn kiên quyết không khai báo, tiếp tục hoạt động ngay sau khi được trả tự do. Từ năm 1935 đến 1939, ông giữ chức Tỉnh ủy viên Quảng Ngãi, sau đó trở thành Bí thư liên tỉnh Nghĩa - Bình - Phú. Đầu năm 1945, sau khi ra t.ù, ông được Tỉnh ủy Quảng Ngãi giao nhiệm vụ lãnh đạo Đội Du kích Ba Tơ vừa mới thành lập sau cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ. Đây được xem là bước ngoặt lớn trong cuộc đời ông. Thay vì chỉ hoạt động ở vùng núi như thông lệ, Nguyễn Chánh đề xuất một chủ trương táo bạo: đưa lực lượng du kích xuống đồng bằng, dựa vào quần chúng nhân dân để phát triển lực lượng. Chính quyết định này đã giúp Đội Du kích Ba Tơ phát triển nhanh chóng từ vài chục người thành lực lượng vũ trang nòng cốt của phong trào Việt Minh ở Quảng Ngãi. Tháng 8/1945, dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Chánh, hàng vạn quần chúng cùng lực lượng du kích nổi dậy giành chính quyền tại Quảng Ngãi. Nhờ đó, Quảng Ngãi trở thành một trong những địa phương giành chính quyền sớm nhất trong Cách mạng Tháng Tám. Tên tuổi Nguyễn Chánh từ đây được biết đến rộng rãi như một trong những lãnh đạo quân sự xuất sắc của miền Trung. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, Nguyễn Chánh được giao nhiều trọng trách quan trọng tại chiến trường Khu V. Ông lần lượt giữ các chức vụ Phó Bí thư Khu ủy V, Chính ủy Liên khu V, Bí thư Liên khu ủy kiêm Chính ủy và Tư lệnh Liên khu V. Đây là một trong những chiến trường khốc liệt và khó khăn nhất cả nước, vừa thiếu thốn hậu cần vừa bị quân Pháp bao vây nhiều phía. Tuy nhiên dưới sự lãnh đạo của ông, lực lượng vũ trang Liên khu V vẫn đứng vững và liên tục phát triển. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II năm 1951 đã bầu Nguyễn Chánh làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Điều này cho thấy uy tín rất lớn của ông trong Đảng và quân đội dù tuổi đời còn khá trẻ. Năm 1954, Nguyễn Chánh trực tiếp chỉ huy Chiến dịch Bắc Tây Nguyên. Quân ta giải phóng Kon Tum, đánh thắng tại An Khê và phá tan cuộc hành binh Atlante của quân đội Pháp. Những chiến thắng này đã làm suy yếu nghiêm trọng kế hoạch quân sự của tướng Navarre, góp phần quan trọng cùng chiến thắng Điện Biên Phủ buộc thực dân Pháp phải ký Hiệp định Geneva, chấm dứt chiến tranh ở Đông Dương. Sau năm 1954, Nguyễn Chánh được điều ra Trung ương giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam và Chủ nhiệm Tổng cục Cán bộ Bộ Quốc phòng. Nhiều cán bộ quân đội sau này đánh giá ông là một trong những nhà lãnh đạo quân sự có tư duy chiến lược sắc bén và rất giỏi công tác xây dựng lực lượng. Thế nhưng khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp, ngày 24/9/1957, Nguyễn Chánh đột ngột qua đời tại Hà Nội khi mới 43 tuổi. Sự ra đi của ông khiến toàn quân và nhiều đồng đội vô cùng tiếc thương. Điều đặc biệt là ông mất chỉ vài tháng trước khi Quân đội nhân dân Việt Nam thực hiện đợt phong quân hàm cấp tướng đầu tiên vào năm 1958. Vì vậy, dù có những đóng góp rất lớn và từng được nhiều người xem là một vị tướng thực thụ trên chiến trường, ông lại không kịp nhận quân hàm chính thức. Chính vì thế, lịch sử thường gọi ông bằng cái tên:“VỊ TƯỚNG KHÔNG QUÂN HÀM”. Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nhắc đến Nguyễn Chánh bằng những lời đầy xúc động:“Anh qua đời, quân đội mất đi một vị tướng tài năng, tôi mất đi một người bạn chí thiết.” Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho cách mạng, Nguyễn Chánh được trao tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Quân công hạng Nhì cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Năm 2007, ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua nhưng tên tuổi Nguyễn Chánh vẫn luôn được nhắc đến như một trong những nhà lãnh đạo quân sự xuất sắc nhất của chiến trường Liên khu V, người góp công lớn vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và là biểu tượng của một thế hệ cách mạng đã cống hiến trọn đời cho độc lập dân tộc.