NGUYỄN CHÍ DIỂU: NGƯỜI CHIẾN SĨ CỘNG SẢN KIÊN TRUNG VÀ NGỌN CỜ ĐẦU CỦA PHONG TRÀO CÁCH MẠNG MIỀN TRUNG

Ông Nguyễn Chí Diểu là một trong những chiến sĩ cộng sản thuộc thế hệ tiền bối xuất sắc của Đảng Cộng sản Việt Nam, người đã hiến dâng trọn vẹn tuổi thanh xuân và cuộc đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo giàu truyền thống yêu nước tại Phú Vang, Thừa Thiên Huế, ông sớm tiếp thu tư tưởng tiến bộ và tinh thần phản kháng ách áp bức thực dân. Khi đang theo học tại Trường Quốc học Huế – ngôi trường lừng danh từng là nơi hội tụ của nhiều bậc anh tài, ông đã tích cực tham gia và trở thành một trong những người lãnh đạo chủ chốt của phong trào bãi khóa của học sinh, sinh viên chống thực dân Pháp. Hành động dũng cảm này tuy khiến ông bị đuổi học nhưng lại chính là bệ phóng đưa người thanh niên yêu nước dấn thân hoàn toàn vào con đường cách mạng chuyên nghiệp.

Giữa những năm 1920, ông gia nhập Tân Việt Cách mạng Đảng, một tổ chức tiền thân có xu hướng tiến bộ, rồi nhanh chóng được cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) dự lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc tổ chức. Được giác ngộ lý tưởng chủ nghĩa Mác - Lênin, ông trở về nước hoạt động tích cực để vận động, chuyển đổi Tân Việt Cách mạng Đảng thành Đông Dương Cộng sản Liên đoàn, một trong ba tổ chức cộng sản đầu tiên hợp nhất thành Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 1930. Với tư duy lý luận nhạy bén và năng lực tổ chức vượt trội, ông được Đảng tin tưởng giao gánh vác nhiều trọng trách nặng nề như Bí thư Tỉnh ủy Thừa Thiên, rồi Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ, trực tiếp lãnh đạo quần chúng nhân dân vùng lên đấu tranh trong cao trào cách mạng những năm 1930 - 1931.

Sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng miền Trung dưới sự chèo lái của Nguyễn Chí Diểu đã khiến chính quyền thực dân Pháp hoảng sợ. Năm 1931, ông bị mật thám Pháp bắt giữ tại Sài Gòn. Dù phải trải qua những trận đòn tra tấn tàn khốc, chết đi sống lại trong các phòng biệt giam và bị kết án tù chung thân khổ sai đày ra "địa ngục trần gian" Côn Đảo, người chiến sĩ cộng sản ấy vẫn giữ vẹn nguyên khí tiết kiên trung. Ông biến nhà tù thành trường học cách mạng, cùng các đồng chí như Ngô Gia Tự, Nguyễn Văn Cừ tổ chức các lớp học chính trị, văn hóa, bồi dưỡng lý luận cho tù nhân và tìm cách liên lạc với tổ chức bên ngoài nhằm chuẩn bị cho ngày trở về tiếp tục chiến đấu.

Năm 1936, trước áp lực đấu tranh mạnh mẽ của Mặt trận Nhân dân Pháp và phong trào cách mạng trong nước, ông Nguyễn Chí Diểu được trả tự do nhưng bị quản thúc nghiêm ngặt tại Huế. Bất chấp sự rình rập của mật thám, ông lập tức bắt tay vào khôi phục tổ chức Đảng, lãnh đạo phong trào đấu tranh công khai của Mặt trận Dân chủ tại Trung Kỳ giai đoạn 1936 - 1939. Ông đã sáng tạo ra các hình thức đấu tranh phong phú như xuất bản báo chí cách mạng, tổ chức Hội chợ dân sinh và lãnh đạo cuộc vận động Đông Dương Đại hội nhằm thức tỉnh lòng yêu nước trong các tầng lớp nhân dân. Tuy nhiên, do chế độ tù đày hà khắc trước đó đã tàn phá nghiêm trọng sức khỏe, ông lâm bệnh nặng và trút hơi thở cuối cùng vào năm 1939 khi mới 31 tuổi. Nhân cách cao đẹp, cuộc đời oanh liệt và những cống hiến bền bỉ của Nguyễn Chí Diểu mãi mãi là tấm gương sáng ngời, một mốc son chói lọi trong lịch sử cách mạng Việt Nam.