Nguyễn Chí Thanh - Đại tướng nông dân
Đại tướng nông dân
Hà Nội (TTXVN 25/12/2023) Không chỉ là nhà chính trị, quân sự tài ba, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh còn được biết đến là “Đại tướng của nông dân”, “Vị tướng khởi nguồn gió Đại Phong”. Tuy thời gian được Đảng giao trực tiếp phụ trách mảng nông nghiệp và nông thôn không dài, nhưng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã có những cống hiến quan trọng, góp phần tạo nên luồng gió mới trên đồng ruộng miền Bắc, xây dựng miền Bắc trở thành hậu phương vững chắc trong những năm tháng cả nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.* Vị tướng lội ruộng, băng đồngNhững năm đầu của thập kỷ 60, miền Bắc bước vào xây dựng theo đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa do Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng (tháng 9/1960) đề ra. Công cuộc xây dựng đó diễn ra với nhịp độ khẩn trương và trở thành phong trào cách mạng rộng lớn có hiệu quả của quần chúng nhân dân. Đó cũng là quá trình bắt đầu khai phá con đường xây dựng và phát triển đất nước-con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta với triển vọng tốt đẹp như câu thơ chúc Tết của Bác Hồ năm 1961: “Đường lên hạnh phúc rộng thênh thênh”.Năm 1961, trên cương vị Đại tướng, Ủy viên Bộ Chính trị, Nguyễn Chí Thanh bất ngờ được Đảng, Bác Hồ phân công làm Trưởng ban Nông nghiệp Trung ương. Lúc này, Đảng ta xác định nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, làm tiền đề xây dựng và phát triển miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Nông thôn cần có một luồng gió mới, cách nghĩ và cách làm mới để giải bài toán thiếu ăn, thiếu mặc cho hàng chục triệu con người. Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là người được Bác Hồ tin tưởng, lựa chọn. Đây là một công việc mới mẻ, phức tạp và rất nặng nề đối với ông. Từ một vị tướng cầm quân đánh giặc, chuyển sang cương vị một người lãnh đạo, chỉ đạo một ngành kinh tế trọng yếu của đất nước, trực tiếp với đời sống, sự no đói của hàng chục triệu người. Khi giao nhiệm vụ, Bác Hồ đã căn dặn: “Phong trào mới nhóm, trầm trầm. Chú hãy cố gắng tìm cho được điển hình tốt, rút kinh nghiệm và phát huy nó lên để đánh tan bầu không khí kém phấn khởi”.Thời gian được Đảng giao trọng trách làm Trưởng Ban Nông nghiệp Trung ương không dài, nhưng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã có những đóng góp không nhỏ vào việc củng cố hợp tác xã và phát triển nông nghiệp ở miền Bắc nước ta, để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý và những ấn tượng tốt đẹp cho cán bộ và đồng bào trên mặt trận kinh tế hàng đầu này.Với tác phong sâu sát của con người hành động, Đại tướng đã “bám đồng, lội đồng” cùng người dân tát nước, cấy lúa, khảo sát, tìm hiểu các mô hình sản xuất, lắng nghe ý kiến các nhà khoa học… Nhiều lần xuống cơ sở không thông báo trước, ông lội tắt cánh đồng, quan sát cung cách làm ăn của hợp tác xã rồi vào thẳng trụ sở bàn bạc công việc. Nhờ đó, chỉ một thời gian ngắn, Đại tướng đã phát hiện ra những điểm yếu, điểm thiếu của ngành nông nghiệp, qua đó đề ra nhiều giải pháp cho nông thôn, nông dân giải phóng sức sản xuất.Điển hình như năm 1962, Trung ương Đảng, Chính phủ phát động phong trào thi đua đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp trong toàn miền Bắc nước ta. Một số địa phương thuộc tỉnh Thanh Hóa, do phô trương thành tích, sản lượng thu hoạch thấp lại báo cáo cao. Đến khi giáp hạt thiếu lương thực nghiêm trọng, nạn đói đã xảy ra, có nơi đã có người chết. Đảng và chính quyền tỉnh không dám báo cáo lên Chính phủ. Biết được tình trạng đó, Bác Hồ cử ông về tận nơi kiểm tra cấp cứu tại chỗ. Khi về đến tỉnh thì trời mưa to, đường sá nước ngập, gió mùa lạnh buốt, các đồng chí lãnh đạo tỉnh, huyện ngại không muốn Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đến những nơi đang xảy ra sự cố nhưng ông vẫn nhất quyết đi và động viên anh em cùng đi. Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã băng đồng lội nước, hối hả xuống gặp dân, vào từng nhà, xem từng hũ gạo, bồ thóc, niêu cơm, từng người ốm đói… Và khi biết rõ có người chết đói là sự thật, ông vội vã quay về tỉnh kiểm tra kho dự trữ lương thực quốc gia thấy còn lúa gạo, và được các đồng chí lãnh đạo tỉnh trả lời: “Chưa có lệnh Trung ương, tỉnh không dám mở kho xuất gạo”. Đại tướng đã chỉ thị “mở kho xuất gạo ngay”. Thấy các đồng chí lãnh đạo tỉnh còn ái ngại, ông nói: “Tôi xin chịu trách nhiệm trước Trung ương, Chính phủ, luật pháp…”, rồi viết ngay lệnh xuất kho. Số gạo được chở đến những vùng có nạn đói, kịp thời cứu dân và ngăn chặn nguy cơ đói lan tràn.Trong những chuyến đi ngược Tây Bắc, từ Hòa Bình qua Yên Châu, Mộc Châu, Thuận Châu, lên đèo Pha Đin, sang Mường Lò, Nghĩa Lộ, vượt sông về Yên Bái, Phú Thọ… đến đâu ông cũng về bản làng thăm hỏi, động viên đồng bào.Đại tướng đã chỉ ra rằng, làm nông nghiệp không chỉ là "lúa, phân, cần, giống" mà còn phải tính đến phát triển trổng cây hoa màu, cây công nghiệp, chăn nuôi, cải tiến công cụ sản xuất, phương tiện chế biến, bảo vệ đất đồi…Ông cũng chỉ ra những thói quen rất xấu trong lãnh đạo công tác nông nghiệp ở một số nơi là: "nói quá nhiều đến những nguyên tắc, phương châm chung chung, có tính chất "thiên kinh địa nghĩa" mà ít đi vào cụ thể. Ông đã có bài báo phê bình một "huyện ủy 5 không" gây xôn xao trong công tác địa phương lúc bấy giờ.Nói chuyện với lớp cán bộ Quân đội được chuyển sang làm công tác nông nghiệp, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh căn dặn: “…Xuống cơ sở, phải thực tế chứ không thể sách vở, tổ chức lao động thế nào, phân tro giống má ra sao, giống thế nào là tốt, là xấu, chọn giống, giữ giống thế nào… Ý kiến phải cho cụ thể và cho tốt, chứ không thể chung chung, vì như thế sẽ không giúp được gì cả, mà nghe báo cáo không biết đúng sai, hay dở nữa… Có lý luận thôi chưa đủ, phải có thực tiễn, có thể mới giải quyết tốt được”.
* Vị tướng khởi nguồn “Gió Đại Phong”Nhắc đến Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là nhắc đến hình ảnh của người “Đại tướng nông dân” chân lấm bùn, trán đổ mồ hôi và nụ cười đôn hậu, cùng người nông dân Đại Phong (Lệ Thủy, Quảng Bình) làm nên những "cánh đồng vàng" trên miền Bắc XHCN thập niên 1960. Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã dồn hết tâm lực của một người cộng sản chân chính để góp phần làm nên một phong trào được lưu danh sử sách và trong lòng người. Đến hôm nay, phong trào vẫn như luồng gió mát lành thổi đến mọi làng quê Việt Nam yên bình, dung dị - Phong trào Đại Phong.Đầu tháng 1/1961, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh trực tiếp chỉ đạo hội nghị tổng kết phong trào hợp tác hóa nông nghiệp tại Hà Nội. Hội nghị mời những hợp tác xã điển hình tiên tiến lên phát biểu, trong đó có HTX Đại Phong (thuộc xã Phong Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình) nổi bật hơn cả, được cả hội nghị khen.
Ngày đó, cánh đồng Đại Phong chỉ là một vùng đầm phá mênh mông nước, hàng năm chỉ làm được một vụ "lúa cao cây", còn lại bỏ hoang vì nhiễm mặn. Với quyết tâm xóa cái đói, giảm cái nghèo, chỉ sau một năm, sản lượng lương thực của Đại Phong tăng từ 650kg/khẩu lên 880 kg/khẩu, mức sống ngang trung nông.Chủ tịch Hồ Chí Minh tuy không đến dự hội nghị nhưng Người theo dõi rất kỹ. Ngay khi hội nghị kết thúc, Người viết bài “Một hợp tác xã gương mẫu” (đăng trên báo Nhân Dân ngày 11/1/1961) nói rõ: "Đó là hợp tác xã Đại Phong (Quảng Bình)". Bác kết luận: "Trong khoảng ba năm, từ một hợp tác xã nghèo khó (khởi đầu chỉ có vài chục gia đình đồng bào miền Nam vượt tuyến) phát triển đến 455 hộ sinh hoạt ngang với mức sống của trung nông và đang có đà tiến lên nữa". Bác chỉ thị cho Ban Nông nghiệp Trung ương do Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là Trưởng ban trực tiếp đi nghiên cứu và viết về kinh nghiệm Đại Phong.Thực hiện chỉ thị của Bác, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh dẫn đoàn cán bộ Trung ương vào Quảng Bình, mời Bí thư Tỉnh ủy cùng cán bộ tỉnh về Đại Phong nghiên cứu trong 5 ngày và mở hội nghị toàn tỉnh ngay tại đây. Sau khi nghiên cứu, Đại tướng rút ra được một số bài học kinh nghiệm: Đại Phong có điều kiện tự nhiên không thuận lợi, lũ lụt thường xuyên nhưng nơi đây đã làm được thì nơi khác cũng làm được. Ta phải phấn đấu học tập Đại Phong, thi đua Đại Phong và vượt Đại Phong.Cùng với việc đi thực tế nhiều địa phương khác, ông nhận thấy lúc bấy giờ bình quân ruộng đất của miền Bắc chỉ khoảng 3 sảo Bắc bộ. Với tư duy nhạy bén, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã nêu khẩu hiệu với hợp tác xã là: “Phá xiềng xích ba sào” mà xã viên đã đưa vào hợp tác xã lúc gia nhập và giúp đỡ hợp tác xã quản lý, phân công lao động hợp lý, vừa khai hoang, vừa thâm canh, tăng vụ, tăng nghề phụ. Chỉ trong gần ba năm, Đại Phong đã tăng diện tích lên rất nhiều, cơ sở vật chất kỹ thuật phát triển, đời sống của xã viên được nâng lên cao hơn trước.Lấy Đại Phong làm điển hình, theo đề nghị của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Đảng ta đã phát động một phong trào thi đua lao động sản xuất: “Học tập, tiến kịp và vượt hợp tác xã Đại Phong” rầm rộ và rộng khắp nông thôn toàn miền Bắc. "Ngọn gió Đại Phong" đã thổi mạnh vào các hợp tác xã ở miền Bắc nước ta, tạo nên "luồng gió mới" trên đồng ruộng Việt Nam trong những năm tháng cả nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Hơn 10 triệu nông dân trong hợp tác xã nông nghiệp đã phấn đấu đưa sản lượng nông nghiệp đến năm 1963 cao hơn hai lần so với năm 1939 là năm phát triển cao nhất thời Pháp thuộc và trước cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai. Các hợp tác xã nông nghiệp có vai trò chiến lược quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; giúp củng cố và phát triển nông thôn - một địa bàn chiến lược rộng lớn nhất của hậu phương lớn miền Bắc, tạo nên sự nhất trí cao về chính trị-tinh thần của cả miền Bắc, động viên và tổ chức được hàng triệu thanh niên ra tiền tuyến, bảo đảm hậu phương quân đội, hậu phương chiến tranh ngày càng vững mạnh.Ngày 15/4/1961, báo Nhân dân đăng bài của Chủ tịch Hồ Chí Minh (bút danh T.L) về Phong trào Đại Phong: "Từ ngày đồng chí Nguyễn Chí Thanh nêu những ưu điểm và tiến bộ của hợp tác xã Đại Phong, đến nay chưa đầy hai tháng, mà khắp cả miền Bắc đã có ngót 1.000 hợp tác xã nhận thi đua: Học tập Đại Phong, đuổi kịp Đại Phong, vượt quá Đại Phong. Đó là một phong trào rất tốt và rất mạnh mẽ, nó chứng tỏ tinh thần hăng hái, lực lượng to lớn và khả năng dồi dào của đồng bào nông dân ta". Bác chỉ đạo: "Phải học một cách sáng tạo".Có thể nói, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã có những cống hiến quan trọng, góp phần tạo nên luồng gió mới trên đồng ruộng miền Bắc, xây dựng miền Bắc trở thành hậu phương vững chắc trong những năm tháng cả nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Người dân yêu mến gọi ông là “Đại tướng của nông dân”, Bác Hồ trìu mến gọi là “Đại tướng nông dân”. Người dân Đại Phong thờ Đại tướng Nguyễn Chí Thanh như một Thành Hoàng làng với ý nghĩa là người có công với dân làng.Giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở hai miền đang ở giai đoạn quyết liệt, ngày 6/7/1967, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đột ngột từ trần sau một cơn đau tim, để lại "ngọn gió Đại Phong" lồng lộng trên quê hương miền Bắc. Thủ tướng Phạm Văn Đồng đau đớn thốt lên: “Chúng ta mất một con đại bàng trên trời cao, có tầm nhìn xa trông rộng, lại thấy được cái rất cụ thể trên mặt đất”.Có thể nói, từ vị tướng du kích, cứu tinh của Bình-Trị-Thiên khói lửa đến Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị với bước đột phá trong xây dựng quân đội chính quy; từ phong trào “Gió Đại phong”, “Cờ Ba nhất”, “Sóng Duyên Hải”… ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa; từ Đại tướng của nông dân bám đội, lội đồng đến chiến lược gia sắc sảo của cuộc kháng chiến chống Mỹ, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh luôn thể hiện là nhà lãnh đạo xuất sắc và có sức dấp dẫn to lớn. Những tư tưởng chỉ đạo của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh về nông nghiệp, nông dân, nông thôn vẫn còn mang giá trị sâu sắc cho đến hôm nay./.
* Vị tướng khởi nguồn “Gió Đại Phong”Nhắc đến Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là nhắc đến hình ảnh của người “Đại tướng nông dân” chân lấm bùn, trán đổ mồ hôi và nụ cười đôn hậu, cùng người nông dân Đại Phong (Lệ Thủy, Quảng Bình) làm nên những "cánh đồng vàng" trên miền Bắc XHCN thập niên 1960. Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã dồn hết tâm lực của một người cộng sản chân chính để góp phần làm nên một phong trào được lưu danh sử sách và trong lòng người. Đến hôm nay, phong trào vẫn như luồng gió mát lành thổi đến mọi làng quê Việt Nam yên bình, dung dị - Phong trào Đại Phong.Đầu tháng 1/1961, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh trực tiếp chỉ đạo hội nghị tổng kết phong trào hợp tác hóa nông nghiệp tại Hà Nội. Hội nghị mời những hợp tác xã điển hình tiên tiến lên phát biểu, trong đó có HTX Đại Phong (thuộc xã Phong Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình) nổi bật hơn cả, được cả hội nghị khen.
Ngày đó, cánh đồng Đại Phong chỉ là một vùng đầm phá mênh mông nước, hàng năm chỉ làm được một vụ "lúa cao cây", còn lại bỏ hoang vì nhiễm mặn. Với quyết tâm xóa cái đói, giảm cái nghèo, chỉ sau một năm, sản lượng lương thực của Đại Phong tăng từ 650kg/khẩu lên 880 kg/khẩu, mức sống ngang trung nông.Chủ tịch Hồ Chí Minh tuy không đến dự hội nghị nhưng Người theo dõi rất kỹ. Ngay khi hội nghị kết thúc, Người viết bài “Một hợp tác xã gương mẫu” (đăng trên báo Nhân Dân ngày 11/1/1961) nói rõ: "Đó là hợp tác xã Đại Phong (Quảng Bình)". Bác kết luận: "Trong khoảng ba năm, từ một hợp tác xã nghèo khó (khởi đầu chỉ có vài chục gia đình đồng bào miền Nam vượt tuyến) phát triển đến 455 hộ sinh hoạt ngang với mức sống của trung nông và đang có đà tiến lên nữa". Bác chỉ thị cho Ban Nông nghiệp Trung ương do Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là Trưởng ban trực tiếp đi nghiên cứu và viết về kinh nghiệm Đại Phong.Thực hiện chỉ thị của Bác, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh dẫn đoàn cán bộ Trung ương vào Quảng Bình, mời Bí thư Tỉnh ủy cùng cán bộ tỉnh về Đại Phong nghiên cứu trong 5 ngày và mở hội nghị toàn tỉnh ngay tại đây. Sau khi nghiên cứu, Đại tướng rút ra được một số bài học kinh nghiệm: Đại Phong có điều kiện tự nhiên không thuận lợi, lũ lụt thường xuyên nhưng nơi đây đã làm được thì nơi khác cũng làm được. Ta phải phấn đấu học tập Đại Phong, thi đua Đại Phong và vượt Đại Phong.Cùng với việc đi thực tế nhiều địa phương khác, ông nhận thấy lúc bấy giờ bình quân ruộng đất của miền Bắc chỉ khoảng 3 sảo Bắc bộ. Với tư duy nhạy bén, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã nêu khẩu hiệu với hợp tác xã là: “Phá xiềng xích ba sào” mà xã viên đã đưa vào hợp tác xã lúc gia nhập và giúp đỡ hợp tác xã quản lý, phân công lao động hợp lý, vừa khai hoang, vừa thâm canh, tăng vụ, tăng nghề phụ. Chỉ trong gần ba năm, Đại Phong đã tăng diện tích lên rất nhiều, cơ sở vật chất kỹ thuật phát triển, đời sống của xã viên được nâng lên cao hơn trước.Lấy Đại Phong làm điển hình, theo đề nghị của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Đảng ta đã phát động một phong trào thi đua lao động sản xuất: “Học tập, tiến kịp và vượt hợp tác xã Đại Phong” rầm rộ và rộng khắp nông thôn toàn miền Bắc. "Ngọn gió Đại Phong" đã thổi mạnh vào các hợp tác xã ở miền Bắc nước ta, tạo nên "luồng gió mới" trên đồng ruộng Việt Nam trong những năm tháng cả nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Hơn 10 triệu nông dân trong hợp tác xã nông nghiệp đã phấn đấu đưa sản lượng nông nghiệp đến năm 1963 cao hơn hai lần so với năm 1939 là năm phát triển cao nhất thời Pháp thuộc và trước cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai. Các hợp tác xã nông nghiệp có vai trò chiến lược quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; giúp củng cố và phát triển nông thôn - một địa bàn chiến lược rộng lớn nhất của hậu phương lớn miền Bắc, tạo nên sự nhất trí cao về chính trị-tinh thần của cả miền Bắc, động viên và tổ chức được hàng triệu thanh niên ra tiền tuyến, bảo đảm hậu phương quân đội, hậu phương chiến tranh ngày càng vững mạnh.Ngày 15/4/1961, báo Nhân dân đăng bài của Chủ tịch Hồ Chí Minh (bút danh T.L) về Phong trào Đại Phong: "Từ ngày đồng chí Nguyễn Chí Thanh nêu những ưu điểm và tiến bộ của hợp tác xã Đại Phong, đến nay chưa đầy hai tháng, mà khắp cả miền Bắc đã có ngót 1.000 hợp tác xã nhận thi đua: Học tập Đại Phong, đuổi kịp Đại Phong, vượt quá Đại Phong. Đó là một phong trào rất tốt và rất mạnh mẽ, nó chứng tỏ tinh thần hăng hái, lực lượng to lớn và khả năng dồi dào của đồng bào nông dân ta". Bác chỉ đạo: "Phải học một cách sáng tạo".Có thể nói, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã có những cống hiến quan trọng, góp phần tạo nên luồng gió mới trên đồng ruộng miền Bắc, xây dựng miền Bắc trở thành hậu phương vững chắc trong những năm tháng cả nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Người dân yêu mến gọi ông là “Đại tướng của nông dân”, Bác Hồ trìu mến gọi là “Đại tướng nông dân”. Người dân Đại Phong thờ Đại tướng Nguyễn Chí Thanh như một Thành Hoàng làng với ý nghĩa là người có công với dân làng.Giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở hai miền đang ở giai đoạn quyết liệt, ngày 6/7/1967, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đột ngột từ trần sau một cơn đau tim, để lại "ngọn gió Đại Phong" lồng lộng trên quê hương miền Bắc. Thủ tướng Phạm Văn Đồng đau đớn thốt lên: “Chúng ta mất một con đại bàng trên trời cao, có tầm nhìn xa trông rộng, lại thấy được cái rất cụ thể trên mặt đất”.Có thể nói, từ vị tướng du kích, cứu tinh của Bình-Trị-Thiên khói lửa đến Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị với bước đột phá trong xây dựng quân đội chính quy; từ phong trào “Gió Đại phong”, “Cờ Ba nhất”, “Sóng Duyên Hải”… ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa; từ Đại tướng của nông dân bám đội, lội đồng đến chiến lược gia sắc sảo của cuộc kháng chiến chống Mỹ, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh luôn thể hiện là nhà lãnh đạo xuất sắc và có sức dấp dẫn to lớn. Những tư tưởng chỉ đạo của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh về nông nghiệp, nông dân, nông thôn vẫn còn mang giá trị sâu sắc cho đến hôm nay./.
