Nguyễn Chích và chiến lược tiến quân giải phóng Nghệ An (Năm 1424)

Những năm đầu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1423), lực lượng của chủ tướng Lê Lợi rơi vào hoàn cảnh vô cùng hiểm nghèo. Quân Minh liên tục huy động đại quân vây hãm, càn quét gắt gao tại vùng núi hiểm trở phía Tây Thanh Hóa. Nghĩa quân nhiều lần bị tuyệt lương, lực lượng tổn thất nặng nề, luôn phải sống trong thế bị động phòng ngự và nguy cơ tan rã hiện hữu. Giữa lúc cuộc chiến rơi vào thế bế tắc, sự xuất hiện cùng tầm nhìn chiến lược độc đáo của danh tướng Nguyễn Chích đã mang lại bước ngoặt sống còn cho toàn bộ sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Nguyễn Chích vốn là một thủ lĩnh nghĩa quân kiên cường tại vùng Hoàng - Nghiêu (Thanh Hóa), sau này đem toàn bộ lực lượng về hội quân với Lê Lợi. Là người am hiểu địa hình và am tường binh pháp, cuối năm 1424, ông đã dâng lên Bình Định Vương Lê Lợi một kế sách chuyển quân táo bạo: "Nghệ An là nơi hiểm yếu, đất rộng người đông. Nay ta hãy tạm rời vùng núi Thanh Hóa, bất ngờ tiến quân vào đánh chiếm Nghệ An làm chỗ đứng chân, rồi từ đó quay lại thu phục Thanh Hóa. Đó là kế 'độc thủ Cửu Châu' để tính chuyện lớn".

Lê Lợi và Nguyễn Trãi lập tức nhận thấy giá trị chiến lược vô giá của kế sách này. Tháng 10 năm 1424, nghĩa quân Lam Sơn bất ngờ rời căn cứ Thanh Hóa, thực hiện cuộc hành quân thần tốc vào đất Nghệ An. Chiến thuật bất ngờ khiến quân Minh hoàn toàn bị động, không kịp trở tay. Trên đường tiến quân, nghĩa quân liên tiếp giành thắng lợi lớn tại Đa Căng, Trà Lân, đập tan các đợt chặn đánh của địch. Đến Nghệ An, nghĩa quân đi đến đâu đều được nhân dân nô nức ủng hộ, cung cấp lương thảo và gia nhập quân ngũ.

Chỉ trong một thời gian ngắn, quân ta đã giải phóng toàn bộ vùng đất rộng lớn Nghệ An, rồi thừa thắng tiến xuống phía Nam giải phóng Tân Bình và Thuận Hóa. Từ thế bị vây hãm co cụm ở vùng núi Thanh Hóa, nghĩa quân Lam Sơn đã làm chủ một vùng hậu phương kiên cố, rộng lớn kéo dài từ Thanh Hóa đến Quảng Nam.

Đòn chuyển hướng chiến lược vào Nghệ An năm 1424 của Nguyễn Chích đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến tranh, chuyển nghĩa quân Lam Sơn từ thế phòng ngự bị động sang thế chủ động phản công. Đây chính là bản lề vững chắc để Lê Lợi xây dựng lực lượng hùng mạnh, tiến quân ra Bắc đập tan toàn bộ ách đô hộ của nhà Minh, giành lại độc lập hoàn toàn cho dân tộc.