Nguyễn Công Nhàn(?-?)

Theo Đại Nam liệt truyện, Hùng dùng tướng Nguyễn Công Nhân người ở Biên Hòa. Lần đầu ông đăng vào số Anh danh, được tiền thân vì giỏi võ.

Ông làm quan trải qua ba triều Minh Mạng (1820-1840), Thiệu Trị (1841-1847) và Tự Đức (1848-1883). Với tài thao lược, giỏi về bình pháp và chiến trận, ông lập nhiều chiến công. đánh tan các cuộc xâm lược của quân Xiêm xăm lần biên giới Trân Tây (Cao Miên). Đặc biệt, ông đã cứu tướng Đoàn Văn Sách bị thương thoát khỏi vòng chiến trận. Ông là người chủ xướng và trực tiếp chỉ huy việc đào kinh Vĩnh An Hà ở An Giang.

Ông được vua nhiều lần ban khen và thăng bố chức vị quan trọng: Lành binh Trần Tây (1840). Thự chưởng vệ sung Tham tán (1841), Thự Đô đốc An Giang - Tổng độc An Hà (1842), Chưởng vệ lãnh Để đốc An Giang (1856), Tuấn Phủ kiêm

Bồ Chánh sử Hà Tiên (1856), Tổng đốc Định Tường (1861).....

Năm 1840, vua Minh Mạng ban cho ông tâm kim bài có khắc chữ "Hùng Dông chỉ tưởng". Năm 1842, vua Tự Đức đặc cách cho Nguyễn Công Nhân phàm các chương tầu, tờ từ ghi chữ "Hùng dũng tướng" lên trên chữ họ tên. Năm 1847, nhân chiến công ở Trần Tây, vua tân phong cho ông là Trì Thắng Nam, cho khắc tên vào cổ súng đồng Thân Uy phục viễn, khấu thứ tư đặt tại Võ Miều (kinh đô Huế) để lưu dầu chiến công đời đời.

Tuy lập được nhiều chiến công, nhưng đường hoạn lộ của ông cũng lắm thăng trầm. Năm 1844, ông bị kiện và bị giảng 4 cấp lưu lại. Vua thấy ông có công nên gia ân lượng giảm làm tội cách chức hiệu lực, theo quân đánh giặc chuộc tội. Đến năm 1861, tỉnh Định Tường bị thất thủ, ông bị triều đình giáng chức. Đìnhthần thấy ông có tài thao lược nên tâu xin để ông được đoái công chuộc tội, vua nghe theo và cho ông phục quân vệ, sung làm Độc bình đánh giặc.

Ông thu thập quân bản bộ gây dựng căn cứ ở Kiên Đăng (vùng Đồng Tháp Mười), đào hào đấp luỹ để chồng Pháp. Tuy nhiên, do lực lượng không cân sức, ông cùng chư tướng lui về cô thủ nơi phía nam sông Tiến. Sau khi quân Pháp chiếm 6 tỉnh Nam Kỳ, ít lâu sau, ông qua đời, được binh sĩ và nhân dân thôn Long Hưng (nay là xã Long Hưng A) chôn cất. Ở đây còn lưu truyền câu ca:

“Lạy Trời lạy Phật lạy vua,

Lạy ông Hùng Dông đánh lùa Tây sang."

Ông có người con trai duy nhất lấy vợ ở thôn Tân Thuận, huyện Vĩnh An, phủ Tân Thành (nay thuộc xã Tân Thuận Tây, thành phố Cao Lãnh). Sau khi cuộc kháng chiến chồng Pháp của ông thất bại, sợ bị liên lụy, con cháu ông phải đổi sang họ Châu, đến nay đã được 6-7 đời.

Đền thờ Nguyễn Công Nhàn được con cháu xây dựng toạ lạc tại xã Tân Thuận Tây, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Hiện ở thành phố Châu Đốc và thị xã Tân Châu (An Giang) có con đường mang tên ông.