Nguyễn Công Nhàn

Theo Đại Nam liệt truyện, Hùng dũng tướng Nguyễn Công Nhàn người ở Biên Hòa. Lần đầu ông đăng vào sổ Anh danh, được tiến thân vì giỏi võ.

Ông làm quan trải qua ba triều Minh Mạng (1820 - 1840), Thiệu Trị (1841 - 1847) và Tự Đức (1848 - 1883). Với tài thao lược, giỏi về binh pháp và chiến trận, ông lập nhiều chiến công, đánh tan các cuộc xâm lược của quân Xiêm xâm lấn biên cương Trấn Tây (Cao Miên). Đặc biệt, ông đã cứu tướng Đoàn Văn Sách bị thương thoát khỏi vòng chiến trận. Ông là người chủ xướng và trực tiếp chỉ huy việc đào kinh Vĩnh An Hà ở An Giang.

Ông được vua nhiều lần ban khen và thăng bổ chức vị quan trọng: Lãnh binh Trấn Tây (1840), Thự chưởng vệ sung Tham tán (1841), Thự Đô đốc An Giang - Tổng đốc An Hà (1842), Chưởng vệ lãnh Đề đốc An Giang (1856), Tuần phủ kiêm Bố chánh sứ Hà Tiên (1856), Tổng đốc Định Tường (1861),...

Năm 1840, vua Minh Mạng ban cho ông tấm kim bài có khắc chữ "Hùng Dõng chi tướng". Năm 1842, vua Thiệu Trị đặc cách cho Nguyễn Công Nhàn phàm các chương tấu, tờ từ ghi chữ "Hùng dũng tướng" lên trên chữ họ tên.

Năm 1847, nhân chiến công ở Trấn Tây, vua tấn phong cho ông là Tri Thắng Nam, cho khắc tên vào cổ súng đồng Thần uy phục viễn, khẩu thứ tư đặt tại Võ Miếu (kinh đô Huế) để lưu dấu chiến công đời đời.

Tuy lập được nhiều chiến công, nhưng đường hoạn lộ của ông cũng lắm thăng trầm. Năm 1844, ông bị kiện và bị giáng 4 cấp lưu lại. Vua thấy ông có công nên gia ân lượng giảm làm tội cách chức hiệu lực, theo quân đánh giặc chuộc tội. Đến năm 1861, tỉnh Định Tường bị thất thủ, ông bị triều đình giáng chức. Đình thần thấy ông có tài thao lược nên tâu xin để ông được đoái công chuộc tội, vua nghe theo và cho ông phục quân vệ, sung làm Đốc binh đánh giặc.

Ông thu thập quân bản bộ gây dựng căn cứ ở Kiến Đăng (vùng Đồng Tháp Mười), đào hào đắp luỹ để chống Pháp. Tuy nhiên, do lực lượng không cân sức, ông cùng chư tướng lui về cố thủ nơi phía nam sông Tiền. Sau khi quân Pháp chiếm 6 tỉnh Nam Kỳ, ít lâu sau, ông qua đời, được binh sĩ và nhân dân thôn Long Hưng (nay là xã Long Hưng A) chôn cất. Ở đây còn lưu truyền câu ca:

"Lạy Trời lạy Phật lạy vua, Lạy ông Hùng Dõng đánh lùa Tây sang."

Ông có người con trai duy nhất lấy vợ ở thôn Tân Thuận, huyện Vĩnh An, phủ Tân Thành (nay thuộc xã Tân Thuận Tây, thành phố Cao Lãnh). Sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp của ông thất bại, sợ bị liên lụy, con cháu ông phải đổi sang họ Châu, đến nay đã được 6 - 7 đời.

Đền thờ Nguyễn Công Nhàn được con cháu xây dựng tọa lạc tại xã Tân Thuận Tây, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Hiện ở thành phố Châu Đốc và thị xã Tân Châu (An Giang) có con đường mang tên ông.