Nguyễn Công Thu (1894–1976) – người góp phần xây dựng những cơ sở đầu tiên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên

Nguyễn Công Thu sinh năm 1894, quê ở Vũ Trung, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (nay thuộc tỉnh Thái Bình). Ông là cháu nội của nhà yêu nước Nguyễn Mậu Kiến, trong một gia đình có truyền thống yêu nước và có nhiều người tham gia hoạt động cách mạng.

Điểm đáng chú ý trong cuộc đời Nguyễn Công Thu là ông thuộc thế hệ những người Việt Nam đầu tiên được Nguyễn Ái Quốc trực tiếp huấn luyện tại Quảng Châu (Trung Quốc) vào khoảng năm 1925–1926. Đây là giai đoạn Nguyễn Ái Quốc tổ chức các lớp huấn luyện chính trị, chuẩn bị đội ngũ cán bộ cho phong trào cách mạng Việt Nam.

Khoảng năm 1925–1926, Nguyễn Công Thu cùng những người thân trong gia đình tìm đường sang Quảng Châu để tham gia lớp huấn luyện của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Sau khi được huấn luyện, ông được giao nhiệm vụ trở về Việt Nam xây dựng cơ sở, tuyên truyền cách mạng, giữ liên lạc và góp phần đưa những thanh niên yêu nước sang Quảng Châu học tập. Một tài liệu biên niên sử về hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ghi rằng Nguyễn Công Thu cùng Nguyễn Danh Thọ được giao nhiệm vụ về nước tuyển chọn thanh niên, tuyên truyền cách mạng và đưa người sang Trung Quốc học tập.

Điều này khiến Nguyễn Công Thu trở thành một trong những mắt xích quan trọng nối phong trào cách mạng trong nước với trung tâm huấn luyện ở Quảng Châu.

Cuối năm 1926, tại khu vực Dịch Vọng, Hà Nội, một chi bộ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập.

Theo tài liệu Lịch sử biên niên Đảng Cộng sản Việt Nam, chi bộ gồm 11 thành viên, trong đó có Nguyễn Công Thu, Nguyễn Danh Thọ, Nguyễn Danh Đới, Nguyễn Phong Sắc, Mai Lập Đôn... và Nguyễn Công Thu được xác định là Bí thư chi bộ.

Nguyễn Công Thu không phải là một nhân vật nổi tiếng với những trận đánh hay chiến công quân sự. Vai trò của ông nằm ở công tác tổ chức, liên lạc, truyền bá tư tưởng cách mạng và xây dựng cơ sở trong giai đoạn phong trào còn đang hình thành.

Một tài liệu về các danh nhân cách mạng cũng ghi nhận rằng sau khi học tập ở Quảng Châu, Nguyễn Công Thu được Nguyễn Ái Quốc giao nhiệm vụ về nước xây dựng đường dây đưa thanh niên yêu nước sang Quảng Châu và xây dựng tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Hà Nội.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Công Thu tiếp tục tham gia công tác tại địa phương. Nguồn của tỉnh Hưng Yên ghi nhận ông từng giữ các vai trò như Trưởng ban Kinh doanh của Ủy ban di cư tản cư huyện Kiến Xương, Hội trưởng Hội Liên Việt và Hội trưởng Hội giúp đỡ binh sĩ bị nạn huyện Kiến Xương.

Nguyễn Công Thu qua đời năm 1976, hưởng thọ 82 tuổi.