NGUYỄN CÔNG TRỨ

Danh sĩ; Đại thần triều Nguyễn

Nguyễn Công Trứ, tự Tồn Chất, hiệu Ngọc Trai, biệt hiệu Hi Văn, sinh năm 1778 tại làng Uy Viễn, nay là xã Xuân Giang, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1820, khi đã 42 tuổi, ông mới đỗ Giải nguyên, bắt đầu một thời kỳ làm quan đầy sóng gió: Hành tẩu bộ Lễ ở Quốc sử quán; Tri huyện Đường Hào (Hải Dương); Lang trung bộ Lại; Tư nghiệp Quốc tử giám (1824); Tham hiệp trấn Thanh Hoá (1825); Thị lang bộ Hình (1827); rồi thăng Hữu tham tri bộ Hình, sung chức Dinh điền sứ Nam Định, Ninh Bình; có lúc làm Tổng đốc Hải An, Tả đô ngự sử Viện đô sát, Tuần phủ An Giang...nhưng rồi có lúc bị giáng xuống làm lính. Đến năm 70 tuổi (1848), sau ba lần xin, ông mới được nghỉ hưu.

Ông từng cùng các tướng đi đánh dẹp các nhóm Lê Duy Lương, Phan Bá Vành, Nùng Văn Vân; từng làm Tham tán quân vụ trấn Tây thành (Campuchia ngày nay).

Khi làm Dinh điền sứ, ông có công mộ dân khẩn hoang, lập hai huyện Kim Sơn (Ninh Bình) và Tiền Hải (Thái Bình) trong năm 1829.

Ông mất năm 1858, thọ 80 tuổi.