Bài viết

NGUYỄN CÔNG TRỨ: BẬC KỲ TÀI KINH BAN TẾ THẾ VÀ CHỮ "NGÔNG" ĐI VÀO LỊCH SỬ

Tây Ninh07/07/2026Huỳnh Lê Đăng Khoa (THPT Hậu Nghĩa)1 lượt xem0 lượt chia sẻ

NGUYỄN CÔNG TRỨ: BẬC KỲ TÀI KINH BAN TẾ THẾ VÀ CHỮ "NGÔNG" ĐI VÀO LỊCH SỬ

Kẻ Sĩ Nghèo Nuôi Chí Lớn "Nợ Tang Bồng"Nguyễn Công Trứ sinh ra tại huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Là con nhà quan nhưng sớm gặp cảnh sa sút, ông đã trải qua hơn nửa đời người sống trong cảnh nghèo khó, hàn vi. Tuy nhiên, cái nghèo không làm mòn ý chí của người trai xứ Nghệ.Ông nuôi chí lớn giúp đời, coi việc sinh ra ở đời là phải gánh vác trách nhiệm với giang sơn, xã hội. Tư tưởng ấy được ông đúc kết qua những vần thơ bất hủ về chí làm trai:
"Chí làm trai nam bắc đông tây,
Cho phỉ sức vẫy vùng trong bốn bể."
Phải đến năm 1819, khi đã 41 tuổi (độ tuổi khá muộn thời bấy giờ), ông mới đỗ Giải nguyên và chính thức bước vào chốn quan trường.
Nhà Kinh Tế Kiệt Xuất: Người Khai Phá Những Vùng Đất MớiĐóng góp vĩ đại và bền vững nhất của Nguyễn Công Trứ đối với dân tộc chính là công cuộc khẩn hoang, trị thủy. Ông chính là người có tư duy kinh tế vượt thời gian khi nhìn thấy tiềm năng của những vùng đất bồi ven biển.
  • Thành lập hai huyện mới: Năm 1828, trên cương vị Dinh điền sứ, ông đã tổ chức cuộc khẩn hoang quy mô lớn tại miền Bắc, chiêu mộ dân nghèo, quai đê lấn biển. Công cuộc này đã khai sinh ra hai huyện trù phú: Tiền Hải (tỉnh Thái Bình) và Kim Sơn (tỉnh Ninh Bình).

  • An sinh xã hội: Ông không chỉ chia ruộng đất cho dân mà còn lập làng, xây dựng hương ước, giúp hàng vạn người dân nghèo có kế sinh nhai, ổn định cuộc sống. Đến nay, người dân hai vùng đất này vẫn thờ phụng ông như một vị Thành hoàng.

  • Vị Tướng Thao Lược Và Cuộc Đời Quan Trường "Ba Chìm Bảy Nổi"Không chỉ giỏi trị quốc, Nguyễn Công Trứ còn là một vị tướng cầm quân tài ba. Ông từng dẹp tan nhiều cuộc nổi dậy trong nước và có công lớn trong việc trấn giữ biên giới phía Tây Nam.Tuy nhiên, tính cách thẳng thắn, bộc trực và không biết cúi đầu nịnh hót đã khiến ông trở thành cái gai trong mắt nhiều đại thần triều đình. Cuộc đời làm quan của ông là một chuỗi thăng giáng chóng mặt:
    • Ông từng giữ chức Tổng đốc, Thượng thư (tương đương Bộ trưởng).

  • Nhưng cũng có lúc bị vu oan, bị bãi chức, đỉnh điểm là bị giáng xuống làm lính trơn canh gác biên thùy năm 1843.

  • Đáng nể phục ở chỗ, khi làm tướng ông không kiêu, khi làm lính trơn ông không nhục, vẫn vui vẻ vác súng ra trận thực hiện nhiệm vụ. Chính thái độ hiên ngang này đã khiến cả triều đình lẫn người dân đều phải kính nể.

  • Ông Hoàng Hát Nói Và Triết Lý Sống "Ngông" Phóng KhoángNói đến Nguyễn Công Trứ là nói đến một tâm hồn nghệ sĩ lớn. Ông là người có công lao vĩ đại trong việc chung tay phát triển, nâng tầm thể loại hát nói (ca trù) thành một thể loại văn học độc đáo của Việt Nam.Thơ văn của ông phản ánh trọn vẹn triết lý sống của mình. Đó là chữ "Ngông" đầy bản lĩnh – cái ngông của một người tự tin vào tài năng, sống hết mình và đứng cao hơn mọi vinh hoa phú quý lánh đời. Bài thơ "Bài ca ngất ngưởng" chính là bản tự thuật xuất sắc nhất về cuộc đời ông:
    "Đô môn giải tổ chi niên,
    Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng."
    Khi về hưu, ông cưỡi một con bò vàng, buộc một chiếc mo cau phía sau đuôi để "che miệng thế gian". Hành động ấy vừa hài hước, vừa là sự ngạo nghễ thách thức những định kiến hủ lậu của xã hội phong kiến. Năm 1858, khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Đà Nẵng, dù đã 80 tuổi, ông vẫn dâng sớ xin vua Tự Đức cho đi lính để ra trận chống giặc, chứng minh lòng yêu nước cho đến hơi thở cuối cùng.
    Di Sản Sống Mãi Với Thời GianNguyễn Công Trứ mất năm 1858, để lại một di sản đồ sộ cho hậu thế. Ông là tấm gương sáng về một trí thức hành động: nói được, làm được, dám sống và dám chịu trách nhiệm.Tên của ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học sầm uất khắp cả nước. Cuộc đời "ngất ngưởng" và những vùng đất trù phú do ông khai phá chính là tượng đài vững chắc nhất lưu danh vị danh tướng, danh nhân văn hóa kiệt xuất này.

    Bạn cũng đang lưu giữ
    một câu chuyện lịch sử?

    Hãy chia sẻ để ký ức không bao giờ bị lãng quên

    Gửi câu chuyện của bạn