Nguyễn Công Trứ: Bài thơ "Nợ Tang Bồng" và khát vọng hành đạo
Cuộc đời Nguyễn Công Trứ là một chuỗi những thăng trầm kinh ngạc: từ một vị quan đại thần quyền uy đến lính trơn, rồi lại được trọng dụng. Điều gì đã giúp ông giữ vững tinh thần giữa những biến cố ấy? Câu trả lời nằm ở quan niệm về "Nợ tang bồng" và khát vọng tận hiến cho đời.
Nguyễn Công Trứ: Bài thơ "Nợ Tang Bồng" và khát vọng hành đạo
Cuộc đời Nguyễn Công Trứ là một chuỗi những thăng trầm kinh ngạc: từ một vị quan đại thần quyền uy đến lính trơn, rồi lại được trọng dụng. Điều gì đã giúp ông giữ vững tinh thần giữa những biến cố ấy? Câu trả lời nằm ở quan niệm về "Nợ tang bồng" và khát vọng tận hiến cho đời. Đối với ông, mỗi người đàn ông sinh ra đều mang trên vai món nợ với đất nước, với núi sông (tang bồng là cung làm bằng gỗ dâu và tên làm bằng cỏ bồng, tượng trưng cho chí khí nam nhi đi khắp bốn phương).
Ông quan niệm rằng: "Đã mang tiếng ở trong trời đất/ Phải có danh gì với núi sông". Cái "danh" ở đây không phải là danh lợi cá nhân, mà là công trạng đóng góp cho cộng đồng. Chính vì vậy, khi được làm quan, ông hăng hái đi khai khẩn vùng biển Kim Sơn, Tiền Hải để dân nghèo có ruộng. Khi bị giáng xuống làm lính trơn, ông vẫn thản nhiên vì cho rằng làm quan hay làm lính cũng đều là phụng sự tổ quốc. Ông sống một cuộc đời đầy nhạc tính, ham mê ca trù, yêu thiên nhiên và luôn giữ lấy cái tôi ngạo nghễ trước cường quyền.
Bài thơ "Đi thi tự vịnh" hay "Bài ca ngất ngưởng" của ông đã thể hiện trọn vẹn phong cách sống này. Ông là người dám sống thật với bản thân, dám thách thức những hủ tục phong kiến lạc hậu nhưng lại vô cùng trách nhiệm với công việc. Nguyễn Công Trứ để lại cho hậu thế một bài học lớn về bản lĩnh: dù ở địa vị nào, nếu giữ được tấm lòng vì dân và ý chí kiên cường, con người vẫn có thể tỏa sáng. Ông mãi là một trong những nhân vật cá tính và đáng kính nhất trong dòng chảy văn hóa - lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX.
