NGUYỄN CÔNG TRỨ – KHÍ PHÁCH CỦA MỘT CON NGƯỜI “ĐÃ MANG TIẾNG Ở TRONG TRỜI ĐẤT”
Có những con người khiến ta nhớ đến không phải bởi họ đã sống bao lâu, mà bởi họ đã sống như thế nào. Trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX, Nguyễn Công Trứ là một nhân vật như vậy. Ở ông có sự mạnh mẽ của một nhà quân sự, sự tận tâm của một người làm quan, sự quyết đoán của một người khai phá và tâm hồn phóng khoáng của một nhà thơ. Nhưng trên hết, ông để lại cho hậu thế một bài học về khí phách và trách nhiệm của con người trước cuộc đời.
Nguyễn Công Trứ sinh ra ở Hà Tĩnh, một vùng đất nổi tiếng với truyền thống hiếu học và tinh thần cứng cỏi. Con đường đến với công danh của ông khá muộn và nhiều trắc trở. Nhưng chính những thử thách ấy lại tôi luyện nên một Nguyễn Công Trứ có bản lĩnh khác thường.
Ở ông luôn có một khát vọng được đem tài năng ra giúp đời. Quan niệm sống ấy được thể hiện rõ qua câu thơ nổi tiếng:
“Đã mang tiếng ở trong trời đất,
Phải có danh gì với núi sông.”
Đằng sau câu thơ không chỉ là khát vọng lập danh của một cá nhân. Nếu đọc trong hoàn cảnh lịch sử và cuộc đời Nguyễn Công Trứ, ta có thể thấy đó còn là ý thức về trách nhiệm của một con người trước đất nước và xã hội. Đã sinh ra trên đời, con người phải để lại một giá trị nào đó cho cuộc sống.
Nguyễn Công Trứ không chỉ nói về chí làm trai. Ông thực sự hành động. Khi đất nước cần, ông tham gia việc quân. Khi nhân dân cần đất sinh sống, ông tổ chức khai hoang, lập ấp. Những vùng đất ven biển vốn hoang hóa đã được biến thành nơi cư trú và sản xuất. Đặc biệt, công cuộc khai phá vùng Kim Sơn, Tiền Hải là một dấu ấn quan trọng trong cuộc đời ông.
Điều đáng quý là ở Nguyễn Công Trứ có sự thống nhất giữa lời nói và hành động. Ông nói về chí lớn và đã tìm cách thực hiện chí lớn ấy. Ông trải qua nhiều lần thăng giáng nhưng không vì thế mà từ bỏ những điều mình tin tưởng.
Tuy nhiên, điều khiến tôi yêu mến Nguyễn Công Trứ không phải vì ông là một con người hoàn hảo. Trái lại, ông có cá tính mạnh, đôi khi ngang tàng, khác biệt. Chính sự phức tạp ấy làm cho chân dung Nguyễn Công Trứ trở nên sống động. Ông là một con người bằng xương bằng thịt, có khát vọng, có tự trọng, có những thăng trầm và cả những giới hạn của thời đại mình.
Đặt Nguyễn Công Trứ trong “Thư viện ký ức – Câu chuyện thời hoa lửa”, tôi không chỉ muốn kể về một vị quan hay một nhà thơ. Tôi muốn kể về một con người biết sống có lý tưởng.
Thế hệ trẻ hôm nay không cần phải tìm kiếm một “công danh” giống như Nguyễn Công Trứ. Điều quan trọng hơn là tìm thấy ý nghĩa trong chính cuộc đời mình. Đó có thể là học tập, nghiên cứu, sáng tạo, bảo vệ môi trường, giúp đỡ cộng đồng hay đơn giản là trở thành một người tử tế.
Bởi suy cho cùng, giá trị của một đời người không nằm ở việc chúng ta được gọi bằng danh hiệu gì, mà ở những điều tốt đẹp chúng ta để lại.
Nguyễn Công Trứ đã sống giữa những biến động của một thế kỷ nhiều thử thách và để lại dấu ấn bằng cả tài năng lẫn khí phách. Hai thế kỷ đã đi qua, nhưng lời nhắn gửi từ cuộc đời ông vẫn còn vang vọng: khi đã có mặt giữa cuộc đời, hãy sống sao để sự hiện diện của mình trở thành một điều có ích cho quê hương và con người.
