Nguyễn Công Trứ và chí nam nhi dọc ngang trời đất

Nguyễn Công Trứ (1778 - 1858), hiệu là NgHi Trai, biệt hiệu Uy Viễn Tướng Công, là một danh nhân văn hóa, nhà kinh tế, nhà quân sự và nhà thơ lỗi lạc dưới triều Nguyễn. Cuộc đời ông là một bức tranh sống động, đầy bản lĩnh của một bậc trượng phu mang "nợ tang bồng", luôn khao khát đem tài năng, trí tuệ để cống hiến trọn vẹn cho đời và cho đất nước.

Không chỉ là một vị đại thần văn võ song toàn từng giữ nhiều chức vụ cao trong triều đình, dẹp yên các cuộc nổi dậy và cầm quân chống giặc ngoại xâm, Nguyễn Công Trứ còn nổi tiếng bậc nhất với công cuộc khai hoang, lập ấp vĩ đại. Ông là người chủ xướng việc đắp đê, lấn biển, lập nên hai huyện Tiền Hải (Thái Bình) và Kim Sơn (Ninh Bình). Nhờ tầm nhìn chiến lược kinh tế tài tình, ông đã biến những vùng sình lầy hoang vu thành những cánh đồng lúa trù phú, giúp hàng vạn người dân nghèo có ruộng đất an cư lạc nghiệp.

Bên cạnh sự nghiệp chính trị và kinh tế lẫy lừng, Nguyễn Công Trứ còn là một bậc thầy về nghệ thuật thơ ca, đặc biệt là thể loại hát nói và thơ Nôm. Các tác phẩm của ông mang đậm tinh thần ngạo nghễ, khí phách hiên ngang của kẻ sĩ đội trời đạp đất: "Tang bồng nợ tới tiêu dao / Thân sau chịu thế phong trào mà thôi". Dù cuộc đời trải qua nhiều thăng trầm, khi thì tột đỉnh vinh quang lúc lại bị giáng cấp làm lính tạt, ông vẫn giữ vững phong thái sảng khoái, tự do tự tại.

Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Công Trứ là biểu tượng rực rỡ cho tinh thần nhập thế tích cực, tài năng toàn diện và khí phách hiên ngang của bậc đại trượng phu trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX.