Nguyễn Công Trứ và tài thao lược kinh bang tế thế

Nguyễn Công Trứ (1778 - 1858), tự là Tồn Chất, hiệu Ngộ Hai, Phổ Ông, sinh tại làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh). Ông là một nhân vật lịch sử vô cùng độc đáo, đa tài và lỗi lạc bậc nhất dưới triều nhà Nguyễn, nổi tiếng trên nhiều lĩnh vực: nhà chính trị, nhà quân sự, nhà kinh tế và là một nhà thơ lớn có phong cách phóng khoáng, ngạo nghễ với đời.

Sinh trưởng trong một gia đình khoa bảng, Nguyễn Công Trứ đỗ Giải nguyên vào năm 1819 và bước chân vào quan lộ với tư cách là một vị quan mẫn cán, dám nghĩ dám làm. Điểm sáng vĩ đại nhất trong sự nghiệp của ông chính là công cuộc khai hoang, lập ấp có tầm nhìn chiến lược vượt thời đại. Bằng tư duy sắc bén và sự thấu hiểu đời sống nhân dân, ông đã xin triều đình cho phép chiêu mộ dân nghèo, quai đê lấn biển để thành lập nên hai huyện mới là Tiền Hải (Thái Bình) và Kim Sơn (Ninh Bình), cùng với việc phát triển vùng mặn lợ ở Hải Dương. Nhờ có chủ trương khai khẩn này, hàng vạn mẫu ruộng hoang hóa đã biến thành những cánh đồng trù phú, giúp hàng vạn nông dân vô gia cư có đất đai an cư lạc nghiệp.

Không chỉ có công lớn trong kinh tế và phát triển nông nghiệp, Nguyễn Công Trứ còn là một vị tướng tài ba. Ông từng được triều đình giao trọng trách làm Tổng đốc Hải An, trực tiếp cầm quân đi dẹp các cuộc khởi nghĩa nông dân và dẹp giặc ngoại xâm ở biên giới, luôn xông xáo ra trận và lập nhiều chiến công hiển hách. Dù đường quan lộ trải qua nhiều thăng trầm, lúc thăng chức lớn, lúc bị giáng xuống làm lính (phạt lính), ông vẫn giữ nguyên vẹn khí phách hiên ngang, thái độ sống ngạo mạn, phóng khoáng trước thói đời: "Ðã mang tiếng ở trời đất phải có danh gì với núi sông".

Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Công Trứ là bản hòa ca rực rỡ của một tài năng lớn, một tấm lòng hết mình vì dân vì nước và một nhân cách nghệ sĩ ngang tàng, để lại dấu ấn sâu đậm muôn đời trong lịch sử và văn hóa dân tộc Việt Nam.