Nguyễn Cư Trinh
Nguyễn Cư Trinh là một danh tướng có công lớn trong việc mở rộng lãnh thổ về phía Nam dưới thời Nguyễn Phúc Khoát. Năm 1753, ông được cử vào Nam và đã vận dụng chính sách “tàm thực” (mở rộng từng bước, chắc chắn) để vừa bảo vệ dân, vừa củng cố chủ quyền. Ông cùng quân đội đánh Chân Lạp nhằm bảo vệ người Việt và người Côn Man, sau đó khéo léo đề xuất tiếp nhận hai vùng đất Tầm Bôn và Lôi Lạp (nay thuộc Tân An, Gò Công). Nhờ đó, triều đình chúa Nguyễn mở rộng lãnh thổ, укреп hệ thống quản lý hành
Chuyện về Nguyễn Cư Trinh
Theo sách “Đại Nam chính biên liệt truyện” thì trước khi Nguyễn Cư Trinh vào Nam, vùng đất Nam bộ đã được mở rộng và sáp nhập vào xứ đàng Trong đáng kể, duy chỉ còn vùng đất ở phía Bắc Hà Tiên và phía Nam Gia Định từ Long Hồ trở vào là còn thuộc quyền cai quản của triều đình Chân Lạp. Nhưng thực tế thì vùng đất này từ rất lâu đã có người Việt đến sinh sống, triều đình Chân Lạp cũng không mấy quan tâm đến vùng đất này và cũng không cắt cử quan lại đến trông coi.
Năm 1753, Nghi biểu hầu Nguyễn Cư Trinh phụng mệnh chúa Nguyễn Phúc Khoát vào Nam. Cũng chính từ giai đoạn này, bằng tài thao lược dụng binh, cùng những chính sách quốc phòng, an sinh hiệu quả, Nguyễn Cư Trinh đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình trong việc hoàn tất chính sách mở cõi của chúa Nguyễn về phương Nam, khẳng định chủ quyền lịch sử của dân tộc về biên giới quốc gia.
Khi mới đến, Nguyễn Cư Trinh đã dùng chính sách “tàm thực”, một phương thức đối ngoại khôn khéo, thể hiện tầm nhìn chiến lược của một vị tướng tài giỏi trong việc mở rộng chủ quyền lãnh thổ của dân tộc. Năm 1692, vua Chiêm Thành là Bà Tranh bị quân nhà Nguyễn đánh bại, một số người dân nước này chạy sang lánh nạn ở Chân Lạp nên gọi là người Côn Man. Những người Côn Man này bị người Chân Lạp đối xử rất tệ, đa số họ bị bắt làm nông nô và nạn cướp, giết người Côn Man lại thường xảy ra. Do người Côn Man trước kia đều là dân của nước Chiêm Thành, sau này bị sáp nhập vào biên giới của xứ đàng Trong, vì vậy, chúa Nguyễn nhận thấy mình phải có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi cho họ. Năm 1753, chúa Nguyễn Phúc Khoát sai Nguyễn Thiện Chính, Nguyễn Cư Trinh đem quân vào đánh Chân Lạp để cứu thoát nhóm người Côn Man này.
Năm 1755, vua Chân Lạp là Nặc Nguyên thua trận và phải nương nhờ Mạc Thiên Tứ tại Hà Tiên. Năm 1756, Nặc Nguyên xin hiến đất hai phủ Tầm Bôn, Lôi Lạp (vùng Tân An, Gò Công ngày nay) và nạp bù lễ cống ba năm trước còn thiếu để chuộc tội. Nhưng khi đó chúa Nguyễn không chấp nhận, Nguyễn Cư Trinh liền tâu: Muốn mở mang đất đai cũng nên lấy hai phủ này, trước để củng cố mặt sau của hai dinh. Nếu bỏ gần, mưu xa, e rằng hình thế cách trở, binh dân không liên tiếp, lấy được tuy dễ mà giữ thì thật là khó. Trước kia, mở mang đất Gia Định tất phải mở trước đất Hưng Phước, rồi đến Đồng Nai, khiến quân dân đông đủ, rồi sau mới mở đến Sài Côn. Đó là cái kế “tằm ăn lá dâu”. Trước lối phân tích rất thuyết phục của Nghi biểu hầu Nguyễn Cư Trinh, chúa Nguyễn chấp nhận: Thu lấy hai phủ ấy, ủy thần xem xét hình thế, đặt lũy đóng binh, cấp điền sản cho quân, dân, vạch rõ địa giới, cho lệ thuộc châu Định Viễn để thu lấy toàn thể vùng đất ấy.
Như vậy, với chính sách “tàm thực”, Nguyễn Cư Trinh đã giúp chúa Nguyễn thu về hai vùng đất mới, tạo điều kiện cho lưu dân người Việt yên tâm làm ăn, gây dựng sự nghiệp. Đồng thời, việc sáp nhập hai vùng Tầm Bôn và Lôi Lạp vào châu Định Viễn đã giúp hệ thống cai trị hành chính của triều đình vươn xa thêm về phía Nam.
Nguồn: Báo Bình Phước
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I
