Nguyễn Đăng Đạo và vế đối định đoạt ngôi vị "Trạng nguyên hai nước"

Nguyễn Đăng Đạo và vế đối định đoạt ngôi vị "Trạng nguyên hai nước"

Nguyễn Đăng Đạo (1651–1719) là vị Trạng nguyên lừng danh thời Lê trung hưng, thường được dân gian gọi là "Trạng Bị" vì thuở nhỏ đi học hay mang theo chiếc bị đựng sách. Năm 1697, ông được triều đình cử làm chánh sứ sang nhà Thanh để bàn về vấn đề phân định biên giới và đòi lại vùng đất đai ở đất Tuyên Quang bị lấn chiếm.

Hoàng đế nhà Thanh lúc bấy giờ là Khang Hy – một vị vua học rộng tài cao và cực kỳ kiêu ngạo. Để thử tài sứ thần nước Nam, trong một buổi ngự yến, vua Khang Hy cố tình ra một vế đối mang tính bề trên, vừa thách thức vừa dò xét khí phách:

"Túc hạ thiên lý mã" (Dưới chân khanh là con ngựa chạy ngàn dặm, ý khen tài năng nhưng cũng ngầm ví sứ thần như con ngựa trung thành phục vụ)

Không một giây ngần ngại, Nguyễn Đăng Đạo nhìn thẳng lên ngai vàng, dõng dạc đối lại ngay lập tức:

"Đế tiền nhất thiên tử" (Trước mặt hoàng đế là một bậc thiên tử - vị con trời nước Nam, ý khẳng định vị thế độc lập, ngang hàng)

Vế đối quá chỉnh, vừa giữ được lễ tiết ngoại giao, vừa hiên ngang khẳng định chủ quyền dân tộc mà không phạm thượng. Quá thán phục trước tài năng xuất chúng và cốt cách thanh cao của ông, vua Khang Hy sau đó đã phong cho Nguyễn Đăng Đạo học vị "Lưỡng quốc Trạng nguyên" và chấp thuận trả lại phần đất biên giới đang tranh chấp cho nước Nam.