NGUYỄN ĐĂNG ĐỆ - Người mở đầu một truyền thống khoa bảng ở An Hòa.

Trong những câu chuyện về quê hương An Hòa, tôi đặc biệt ấn tượng với Nguyễn Đăng Đệ – một người con sống cách chúng ta hơn ba thế kỷ nhưng vẫn được hậu thế nhắc đến bởi tài học và nhân cách.

Nguyễn Đăng Đệ sinh năm 1669, quê xã An Hòa, huyện Hương Trà. Ông được ghi nhận là người học rộng, văn chương sâu sắc, từng làm văn chức dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chu. Những tư liệu về làng An Hòa cũng nhắc đến ông như một trong những người góp phần làm nên truyền thống khoa bảng của làng. Điều làm tôi thích nhất khi đọc về ông là câu chuyện không chỉ nằm ở một cá nhân. Từ những người như Nguyễn Đăng Đệ, Nguyễn Đăng Thịnh, Nguyễn Cư Trinh…, An Hòa dần hình thành một truyền thống hiếu học, trọng chữ nghĩa và trọng việc giúp đời. Người xưa có câu truyền lại: “Học Đồng Di, thi An Hòa”, cho thấy tiếng tăm khoa bảng của vùng đất này trong một thời kỳ. Tôi rất trân trọng truyền thống ấy. Bởi một vùng quê đáng tự hào không chỉ bởi cảnh đẹp hay những công trình cổ, mà còn bởi những con người biết học, biết sống và biết đem điều mình học được để đóng góp cho quê hương.

Xin được nhắc tên Nguyễn Đăng Đệ với lòng trân trọng – như một người đã góp những viên gạch đầu tiên vào truyền thống hiếu học của quê hương An Hòa.

(Nguồn: tư liệu làng An Hòa; tư liệu Hán Nôm và các tài liệu dẫn từ Đại Nam liệt truyện).