Nguyễn Đăng Giáp và hành trình từ chiến trường đến thương trường

Có những người trưởng thành từ chiến tranh nhưng không để chiến tranh khép lại cuộc đời mình. Những năm tháng trên tuyến đường Trường Sơn trở thành trường học đặc biệt, rèn luyện bản lĩnh để họ tiếp tục cống hiến trong thời bình.

Anh hùng Lao động, Đại tá Nguyễn Đăng Giáp là một người như thế. Từ người lính lái xe trên tuyến đường 559 giữa bom đạn, ông bước sang lĩnh vực xây dựng, rồi trở thành người chèo lái Xí nghiệp 36 từ tình trạng thua lỗ, đứng trước nguy cơ phá sản vươn lên thành một tổng công ty có thương hiệu trong ngành xây dựng.

Từ vùng đất cát bạc đến con đường Trường Sơn

Nguyễn Đăng Giáp sinh tháng 6/1954, quê ở Nghi Trường, Nghi Lộc, Nghệ An. Ông lớn lên trên vùng đất giàu truyền thống văn hóa, cách mạng của xứ Nghệ. Theo tư liệu của Tổng công ty 36, ngay từ năm 17 tuổi, ông đã gia nhập quân ngũ.

Trong những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Đăng Giáp trở thành người lính của Đoàn 559, trực tiếp tham gia vận tải trên tuyến đường Trường Sơn.

Năm 1972, ông chính thức trở thành một tay lái Trường Sơn, điều khiển chiếc ZIL-57 ba cầu trên đường 20 - tuyến đường được xem là một trong những cung đường ác liệt nhất của chiến trường. Những địa danh như dốc Đồng Tiến, cua chữ A, ngầm Ta Lê, đèo Phu La Nhích gắn với những ngày tháng ông phải đối mặt với bom đạn và hiểm nguy.

Có những lần máy bay địch đánh phá dữ dội, người lính lái xe phải lao xuống gầm xe để tránh đạn. Có lần bom tọa độ sượt qua khiến tay trái ông bị thương.

Nhưng nguy hiểm nhất có lẽ là một lần vượt đèo 141, khu vực giáp Quảng Trị và Thừa Thiên.

Đường đèo hẹp, trơn trượt. Khi xe lên đến đỉnh, một chiếc xe khác bị lật chiếm gần nửa mặt đường. Nguyễn Đăng Giáp cố gắng vượt qua chướng ngại vật, nhưng chiếc xe bắt đầu trượt xuống vực.

Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, ông vẫn giữ được bình tĩnh. Người lái xe xoay vô-lăng liên tục, điều khiển chiếc xe trượt theo đường đèo. Chiếc xe lao xuống gần 10 km trước khi dừng lại ở một ngầm dưới chân đèo.

Sau khi thoát khỏi hiểm nguy, ông xuống suối uống nước, nằm trên một tảng đá, mồ hôi thấm ướt quần áo. Nhưng rồi ông lại đứng dậy, tiếp tục trở lại tuyến đường.

Những trải nghiệm ấy đã tôi luyện ở Nguyễn Đăng Giáp một phẩm chất mà sau này ông mang theo suốt sự nghiệp: dám đối mặt với khó khăn và không lùi bước trước thử thách.

Người lính bước vào thời bình

Sau ngày đất nước thống nhất, Nguyễn Đăng Giáp tiếp tục phục vụ trong quân đội và thực hiện nhiệm vụ quốc tế tại Lào từ năm 1975 đến 1986. Tháng 1/1987, ông trở về Việt Nam, được điều động về Binh đoàn 11, giữ các vị trí liên quan đến vật tư, xe máy và sau đó là quản lý doanh nghiệp.

Không dừng lại ở những kiến thức đã có, ông tiếp tục học tập để hoàn thiện mình. Trong những năm 1996–1998, ông theo học Đại học Luật Hà Nội, đồng thời tích lũy thêm kinh nghiệm quản lý và kinh doanh.

Đó là sự chuẩn bị quan trọng cho bước ngoặt lớn trong cuộc đời ông.

Nhận nhiệm vụ ở một xí nghiệp bên bờ vực phá sản

Tháng 9/2003, Nguyễn Đăng Giáp được điều động về làm Giám đốc Xí nghiệp xây dựng công trình 36.

Thời điểm ấy, Xí nghiệp 36 đang đứng trước một bài toán cực kỳ khó khăn. Doanh nghiệp thua lỗ khoảng 34 tỷ đồng, bộ máy thiếu ổn định và đứng trước nguy cơ phá sản.

Đối với nhiều người, đây có thể là một nhiệm vụ khó chấp nhận.

Nhưng Nguyễn Đăng Giáp lại nhìn thấy trong khó khăn một cơ hội để thay đổi.

Ông bắt đầu bằng việc tái tổ chức doanh nghiệp, củng cố đội ngũ, đổi mới phương thức quản lý, đầu tư cho con người, công nghệ và thiết bị, đồng thời tìm kiếm những công trình mới.

Tư duy của ông được hình thành từ chính những năm tháng trên chiến trường: khi con đường phía trước khó đi, người lính không thể đứng lại mà phải tìm cách vượt qua.

Với Xí nghiệp 36 cũng vậy.

Không có con đường dễ dàng, nên phải tìm một con đường mới.

Đập Môn Sơn và bài toán tưởng như không thể

Một trong những công trình để lại dấu ấn đặc biệt trong sự nghiệp của Nguyễn Đăng Giáp là đập Môn Sơn, nay được biết đến với tên đập Phà Lài, trên sông Giăng ở miền Tây Nghệ An.

Công trình được xây dựng nhằm ngăn dòng sông Giăng, cung cấp nước tưới cho khoảng 500 ha lúa của Môn Sơn và Lục Dạ. Trước đó, hai đơn vị từng trúng thầu nhưng đều không thể hoàn thành công trình. Mưa lũ cuốn trôi công trình, gây thiệt hại lớn.

Nguyễn Đăng Giáp trực tiếp nghiên cứu thực địa và nhận ra vấn đề nằm ở điều kiện địa chất cũng như phương pháp thi công.

Ông quyết định nhận công trình.

Để bảo đảm độ bền, đội thi công đào móng sâu qua lớp cát-tơ xuống tầng đất sét, sử dụng vật liệu chống thấm và thay đổi một số chi tiết trong thiết kế để tăng độ bền cho công trình.

Có thời điểm công nhân phải thi công cả trong những ngày Tết. Nguyễn Đăng Giáp cho mua vật phẩm và gửi vào công trường 500 chiếc bánh chưng để anh em vừa đón Tết vừa tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ.

Kết quả, công trình hoàn thành vượt kế hoạch 18 tháng.

Nhưng thử thách lớn nhất vẫn chưa đến.

Đầu hè năm 2002, khi công trình vừa hoàn thành, một trận mưa lũ lớn xảy ra. Nước dâng dữ dội, nhấn chìm cả vùng Môn Sơn - Lục Dạ.

Nguyễn Đăng Giáp lo lắng cho công trình mà ông và đồng đội đã dành rất nhiều công sức xây dựng.

Khi nước rút, ông cùng đồng đội tiến về phía con đập.

Đập Môn Sơn vẫn đứng vững.

Công trình đã vượt qua thử thách của dòng sông Giăng và trở thành một công trình có ý nghĩa đối với đời sống người dân địa phương.

Đưa Xí nghiệp 36 vươn lên

Từ những công trình như Môn Sơn, năng lực của Xí nghiệp 36 ngày càng được khẳng định.

Dưới sự điều hành của Nguyễn Đăng Giáp, đơn vị từng bước tham gia nhiều công trình quan trọng như Nhà làm việc các ban Đảng, Trụ sở Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Hội trường Bộ Quốc phòng, Trung tâm Đào tạo Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Thủy điện Bản Vẽ và nhiều công trình khác.

Chỉ sau vài năm, Xí nghiệp 36 có sự thay đổi mạnh mẽ.

Năm 2006, Bộ Quốc phòng chuyển Xí nghiệp xây dựng công trình 36 thành Công ty TNHH một thành viên Đầu tư Xây lắp và Thương mại 36, mô hình công ty TNHH một thành viên được xem là mô hình điểm trong quân đội thời điểm đó.

Nguyễn Đăng Giáp tiếp tục được giao trọng trách điều hành.

Năm 2011, Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Tổng công ty 36 trên cơ sở tổ chức lại Công ty 36. Ông tiếp tục giữ vai trò Tổng giám đốc, trở thành người trực tiếp chèo lái doanh nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.

Đến năm 2016, Tổng công ty 36 hoàn tất quá trình cổ phần hóa, chuyển sang mô hình công ty cổ phần.

Từ một xí nghiệp nhỏ đứng trước nguy cơ phá sản, 36 đã trở thành một thương hiệu trong lĩnh vực xây dựng.

Những công trình mang dấu ấn người lính

Trong quá trình phát triển, Tổng công ty 36 dưới sự điều hành của Nguyễn Đăng Giáp tham gia nhiều công trình lớn.

Có thể kể đến Dự án chung cư B6 Giảng Võ, hệ thống điều hòa Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trụ sở Văn phòng Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Thủy điện Khe Bố…

Điều đáng chú ý trong cách điều hành của ông là tư duy quản lý vẫn mang đậm dấu ấn của người lính.

Kỷ luật, quyết đoán, dám nhận việc khó và đặc biệt là tinh thần đã nhận nhiệm vụ thì phải tìm cách hoàn thành.

Đó cũng là lý do người ta thường ví hành trình của Nguyễn Đăng Giáp là hành trình “từ chiến trường tới thương trường”.

Chiến trường đã cho ông kinh nghiệm vượt qua hiểm nguy.

Thương trường đòi hỏi ông phải biến kinh nghiệm ấy thành năng lực quản trị, sáng tạo và quyết đoán.

Không quên những người phía sau thành công

Một điểm đáng chú ý trong câu chuyện về Nguyễn Đăng Giáp là quan niệm của ông về con người.

Khi tiếp nhận Xí nghiệp 36, ông không chỉ đối diện với những khoản thua lỗ mà còn đối diện với cuộc sống của hàng nghìn cán bộ, công nhân viên.

Theo những tư liệu về ông, khi doanh nghiệp gặp khó khăn, ông luôn đặt mục tiêu ổn định việc làm cho người lao động bên cạnh mục tiêu phát triển doanh nghiệp.

Năm 2008, ông tiếp tục nhận Công ty 56 trong tình trạng thua lỗ nặng, với khoản nợ được các nguồn của Tổng công ty 36 đề cập lên tới khoảng 130 tỷ đồng. Việc tiếp nhận giúp hàng trăm cán bộ, công nhân viên có cơ hội tiếp tục làm việc.

Đằng sau những con số về doanh thu hay công trình, với Nguyễn Đăng Giáp còn là câu chuyện về những con người và gia đình của họ.

Đó cũng là lý do ông nhiều lần nhấn mạnh rằng doanh nghiệp không chỉ hướng đến lợi nhuận mà phải có trách nhiệm với xã hội.

Từ người lính đến Anh hùng Lao động

Những đóng góp của Nguyễn Đăng Giáp trong xây dựng và phát triển doanh nghiệp được Nhà nước ghi nhận.

Ngày 11/9/2010, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Tổng công ty 36 cũng ghi nhận đây là danh hiệu Anh hùng Lao động cá nhân mà ông được trao trước khi đơn vị do ông lãnh đạo được phong tặng danh hiệu này vào năm 2013.

Ông còn được trao tặng nhiều phần thưởng như Huân chương Lao động hạng Nhì, Huân chương Lao động hạng Ba, Huân chương Bảo vệ Tổ quốc, Huân chương Chiến công, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất cùng nhiều phần thưởng khác.

Nhưng danh hiệu Anh hùng Lao động không phải điểm kết thúc trong hành trình của Nguyễn Đăng Giáp.

Một người lính vẫn nặng lòng với quê hương

Dù nhiều năm công tác và làm việc tại Hà Nội, Nguyễn Đăng Giáp vẫn giữ mối quan hệ sâu nặng với quê hương Nghệ An.

Ông dành sự quan tâm cho những công trình có ý nghĩa đối với cộng đồng và lịch sử địa phương. Một trong những dấu ấn ấy là việc phục dựng Đền Diên Cờ ở quê nhà Nghi Trường. Công trình sau đó được công nhận là Di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia năm 2016.

Ông cũng dành sự tri ân đối với những người lính đã hy sinh trong chiến tranh, trong đó có các chiến sĩ nằm lại tại khu vực cao điểm 21, Gio Mỹ, Gio Linh, Quảng Trị. Những hoạt động ấy cho thấy ký ức về chiến trường chưa bao giờ rời khỏi người lính năm xưa.

Bản lĩnh người lính giữa thời bình

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Đăng Giáp, có thể thấy một đường dây xuyên suốt: khó khăn không phải lý do để lùi bước.

Trên đường Trường Sơn, ông từng điều khiển chiếc xe trượt xuống đèo giữa ranh giới sống và chết.

Trong thời bình, ông tiếp nhận một doanh nghiệp thua lỗ hàng chục tỷ đồng.

Trên công trường Môn Sơn, ông đối diện với dòng sông Giăng và những thất bại của các nhà thầu trước.

Trên thương trường, ông tiếp tục đối diện với những bài toán về vốn, công nghệ, nhân lực và thị trường.

Nhưng trong tất cả những hoàn cảnh ấy, ông vẫn giữ cách nghĩ của người lính: nhận nhiệm vụ, tìm cách giải quyết và không đầu hàng trước nghịch cảnh.

Báo Nghệ An dẫn lại quan niệm của Nguyễn Đăng Giáp: “Ngọc bất trác bất thành khí” - ngọc không mài giũa thì không thể sáng. Với ông, chính những thử thách trong cuộc đời là quá trình rèn giũa con người.

Từ một cậu bé lớn lên trên vùng đất Nghi Lộc, Nguyễn Đăng Giáp trở thành người lính Trường Sơn, rồi người chỉ huy doanh nghiệp quân đội và cuối cùng là Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Hành trình ấy cho thấy một điều: bản lĩnh được tôi luyện trong chiến tranh vẫn có thể trở thành sức mạnh kiến tạo trong hòa bình.

Và với Nguyễn Đăng Giáp, từ chiến trường đến thương trường không phải là hai cuộc đời tách biệt. Đó là một hành trình liên tục của người lính - luôn đi về phía trước, dám nhận việc khó và tìm cách biến những điều tưởng như không thể thành có thể.