NGUYỄN ĐÁNG - NGƯỜI ĐI SUỐT HAI CUỘC CHIẾN VÀ KHÔNG RỜI NHÂN DÂN

Người ta vẫn kể rằng, ở vùng đất giồng cát ven sông của Huyền Hội – Càng Long, có một đứa trẻ sinh ra giữa nghèo khó, lớn lên trong mùi bùn đất, mồ hôi và nước mắt của phận tá điền. Đứa trẻ ấy mang tên Nguyễn Đáng, sinh ngày 16 tháng 11 năm 1925, con thứ tư trong một gia đình tám anh em. Cha mẹ ông, những người nông dân làm thuê cho địa chủ, không có gì ngoài hai bàn tay chai sạn và một tấm lòng son sắt với Việt Minh.

Tuổi thơ của Nguyễn Đáng không có sách vở đủ đầy. Ban ngày đi ở đợ, ban đêm tranh thủ học chữ nhờ thầy Thưởng. Những con chữ đầu đời đến với ông trong ánh đèn leo lét, nhưng cũng từ đó, ông biết thế nào là nỗi nhục mất nước, thế nào là con đường phải đi.

Năm 1944, khi mới mười chín tuổi, qua sự giác ngộ của cán bộ Việt Minh Năm Tý, Nguyễn Đáng bỏ phận ở đợ, dắt xe ngựa rong ruổi khắp các nẻo đường Huyền Hội – Bãi San – Tiểu Cần – Cầu Kè. Người ta tưởng ông chỉ là anh đánh xe kiếm sống, nhưng phía sau những bánh xe lăn là những tin tức địch được chuyển đi, là mạch máu liên lạc âm thầm nuôi dưỡng phong trào cách mạng.

Đầu năm 1945, khí thế cách mạng dâng cao. Nguyễn Đáng tham gia Thanh niên Tiền phong. Ngày 25 tháng 8 năm 1945, ông cùng nhân dân Huyền Hội vùng lên giành chính quyền. Lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong niềm hân hoan chưa từng có. Cách mạng thành công, Nguyễn Đáng được giao tổ chức Đội Thanh niên cứu quốc, xây dựng trung đội du kích, trực tiếp lãnh đạo các hoạt động trừ gian, diệt tề, bảo vệ chính quyền non trẻ.

Cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn ác liệt. Ngày 25 tháng 4 năm 1947, trên tuyến lộ Ô Đùng, Nguyễn Đáng cùng đồng chí Lê Văn Chữ chỉ huy lực lượng phục kích đoàn xe quân Pháp. Trận đánh rung chuyển cả vùng. Xe cháy, súng rơi, quân địch hoảng loạn. Đó là một trong những trận phục kích lớn, khẳng định bản lĩnh chỉ huy của người cán bộ trẻ tuổi.

Tháng 5 năm 1947, Nguyễn Đáng được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Con đường cách mạng của ông từ đó gắn liền với những chức trách nặng nề hơn. Nhưng chiến tranh không chỉ có chiến thắng. Tháng 12 năm 1951, ông bị bắt, bị giam tại Khám Lớn Trà Vinh. Nhà tù, roi vọt, tra khảo không khuất phục được ý chí của người cộng sản. Tháng 8 năm 1952, trong một cuộc vượt ngục táo bạo, hơn 120 tù nhân phá sập nhà tù trốn thoát. Nguyễn Đáng, thân thể suy kiệt, được bạn tù Nguyễn Văn Phụng cõng trên lưng chạy qua làn đạn. Ông sống sót, trở về với cách mạng, lòng càng thêm sắt đá.

Từ một Xã đội trưởng, Bí thư xã, rồi Bí thư Huyện ủy Càng Long, Nguyễn Đáng trưởng thành giữa khói lửa. Năm 1960, cuộc Đồng khởi bùng nổ. Chuông mõ vang khắp làng quê, đuốc sáng rực đêm tối. Hàng nghìn người dân đứng lên, phá kìm kẹp, giành quyền làm chủ. Từ đây, Nguyễn Đáng được điều về công tác tại Tỉnh ủy Trà Vinh.

Những năm chống chiến tranh đặc biệt, ông được xem là “linh hồn của bộ đội Trà Vinh”. Ông cùng quân dân phá hàng trăm ấp chiến lược, đập tan kế hoạch bình định của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Năm 1965, ông trở thành Bí thư Tỉnh ủy Trà Vinh. Dưới sự lãnh đạo của ông, Trà Vinh trở thành điểm sáng của miền Tây, nơi 2/3 vùng đất được giải phóng, quận lỵ Long Toàn sụp đổ trong niềm vui của nhân dân.

Rồi Tết Mậu Thân 1968 đến. Đêm ba mươi Tết, khi pháo hoa chưa kịp nổ, súng đã vang. Nguyễn Đáng trực tiếp chỉ đạo Tổng tiến công. Ông nói với cán bộ, chiến sĩ:
“Bất cứ giá nào cũng phải đánh chiếm cho bằng được thị xã.”
Trà Vinh bùng cháy. Dinh tỉnh trưởng, tòa hành chính, nhà tù… lần lượt bị chiếm. Dù sau đó phải rút lui để bảo toàn lực lượng, nhưng thắng lợi ấy đã khắc sâu vào lòng địch nỗi khiếp sợ, khắc sâu vào lòng dân niềm tin tất thắng.

Những năm cuối chiến tranh, Nguyễn Đáng là Trưởng Ban Binh vận Khu 9, rồi Phó Tư lệnh Mặt trận miền Tây Nam Bộ. Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975, ông chỉ huy đánh chiếm sân bay Trà Nóc, giải phóng Cần Thơ, góp phần làm nên ngày toàn thắng 30 tháng 4 lịch sử.

Hòa bình lập lại, ông không nghỉ ngơi. Là Bí thư Tỉnh ủy Cửu Long, ông dành trọn tâm huyết để hàn gắn vết thương chiến tranh, lo cái ăn, cái mặc cho dân, xây dựng lại lòng tin và cuộc sống mới. Người ta nhớ mãi hình ảnh ông đi cơ sở nhiều hơn ngồi văn phòng, nói chuyện với dân bằng giọng chân tình, giản dị. Những ngày cuối đời, khi bệnh nặng, ông vẫn hỏi: “Việc ở tỉnh đến đâu rồi?” Biết mình không qua khỏi, ông dặn vợ: “Tôi mất rồi, trả nhà cho Đảng…”

Rạng sáng 8 tháng 4 năm 1984, Nguyễn Đáng ra đi ở tuổi 59. Người chiến sĩ ấy khép lại cuộc đời, nhưng để lại phía sau một di sản không phai mờ: một đời vì dân, vì Đảng, vì đất nước.

Như lời nhà văn Trần Bạch Đằng từng viết, ông không vắng mặt trong đội ngũ. Ông vẫn ở đó – trong ký ức nhân dân, trong từng con đường, từng mùa lúa, từng câu chuyện thời hoa lửa của miền Tây Nam Bộ.